Έχετε αναρωτηθεί ποτέ τι ακριβώς περνάει από το μυαλό ενός ανθρώπου στις τελευταίες του στιγμές πριν από τον θάνατο; Είναι ένα ερώτημα που βασανίζει την ανθρωπότητα από τη στιγμή που αποκτήσαμε συνείδηση της ύπαρξής μας.
Η σκέψη του θανάτου είναι επίσης δυσάρεστη για τους περισσότερους από εμάς, καθώς συνδυάζει τον φόβο του αγνώστου με την αναπόφευκτη πραγματικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Σίγουρα, θρησκευόμενοι ή πνευματικοί άνθρωποι μιλούν για τη μεταθανάτια ζωή και υπάρχουν αφηγήσεις από άτομα που είχαν εμπειρίες κοντά στον θάνατο, αλλά στην πραγματικότητα δε γνωρίζουμε τι συμβαίνει στα δευτερόλεπτα που «φεύγουμε» από τον κόσμο, μέχρι να το βιώσουμε οι ίδιοι.
Ωστόσο, μια σημαντική επιστημονική μελέτη ίσως μας δίνει για πρώτη φορά μια ιδέα για το τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας τα τελευταία δευτερόλεπτα της ζωής.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο λίγο πριν τον θάνατο;
Δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Aging Neuroscience το 2022, η μελέτη πραγματοποιήθηκε στον Καναδά, όταν οι επιστήμονες είχαν την ευκαιρία να παρατηρήσουν τις εγκεφαλικές λειτουργίες ενός 87χρονου ασθενούς τη στιγμή του θανάτου του, εξαιτίας μιας απρόσμενης συγκυρίας.
Ο ηλικιωμένος άνδρας, που έπασχε από επιληψία, υποβαλλόταν τακτικά σε ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα (EEG) στο Πανεπιστήμιο Tartu στην Εσθονία. Κατά τη διάρκεια μίας από αυτές τις εξετάσεις, υπέστη καρδιακή προσβολή και απεβίωσε – γεγονός που έδωσε στους επιστήμονες μια μοναδική ευκαιρία να καταγράψουν τον εγκέφαλο τη στιγμή του θανάτου.
Τα δεδομένα – που περιλάμβαναν τα 30 δευτερόλεπτα πριν και μετά την παύση της καρδιακής λειτουργίας – χρησιμοποιήθηκαν σε μελέτη στο Βανκούβερ, υπό την καθοδήγηση του Dr. Ajmal Zemmar.
Τι ανακάλυψαν οι ερευνητές;
Μία διαδεδομένη πεποίθηση είναι ότι τη στιγμή του θανάτου βλέπουμε όλη μας τη ζωή να περνά μπροστά από τα μάτια μας – είτε ως μια γλυκιά ανασκόπηση είτε ως μια απέλπιδα προσπάθεια του εγκεφάλου να μας «σώσει» μέσα από μια κρίσιμη ανάμνηση.
Η μελέτη φαίνεται να δίνει κάποια επιστημονική βάση σε αυτήν την ιδέα. Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι ο εγκέφαλος παρουσιάζει αυξημένη δραστηριότητα σε κύματα γάμμα (gamma oscillations) λίγο πριν από τον θάνατο. Τα κύματα γάμμα σχετίζονται με την ανάκληση αναμνήσεων και τα όνειρα, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο ασθενής ίσως ξαναζούσε παρελθοντικές εμπειρίες πριν πεθάνει.
Πρόκειται για φαινόμενο που είχε παρατηρηθεί σε πειράματα με αρουραίους, αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που καταγράφηκε σε ανθρώπινο εγκέφαλο.
Σύμφωνα με τον Zemmar:
«Μέσω της δημιουργίας ταλαντώσεων που σχετίζονται με την ανάκληση μνήμης, ο εγκέφαλος ίσως να “παίζει” μια τελευταία αναδρομή σημαντικών γεγονότων της ζωής μας λίγο πριν πεθάνουμε, παρόμοια με όσα αναφέρουν όσοι είχαν εμπειρίες κοντά στον θάνατο».
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις τελευταίες μας στιγμές;
Φυσικά, απαιτούνται περισσότερα δεδομένα πριν καταλήξουμε σε οριστικά συμπεράσματα. Ωστόσο, φαίνεται ότι οι άνθρωποι ενδέχεται να ονειρεύονται ή να ανακαλούν προσωπικές αναμνήσεις τη στιγμή του θανάτου τους. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι ο συγκεκριμένος ασθενής έπασχε από επιληψία, γεγονός που ενδέχεται να επηρέασε τη λειτουργία του εγκεφάλου του.
«Ίσως αυτό να είναι μια τελευταία ανασκόπηση των αναμνήσεων που ζήσαμε στη ζωή μας, οι οποίες επαναλαμβάνονται στον εγκέφαλο μας τα τελευταία δευτερόλεπτα πριν πεθάνουμε», πρόσθεσε ο Zemmar σε συνέντευξή του στο BBC.
«Αν ήθελα να το δω από φιλοσοφική σκοπιά, θα υπέθετα πως, αν ο εγκέφαλος κάνει μια αναδρομή, πιθανόν να θέλει να σου θυμίσει τα καλά πράγματα – όχι τα κακά».