Η κρεατίνη είναι γνωστή εδώ και χρόνια ως ένα από τα πιο διαδεδομένα συμπληρώματα για τη βελτίωση της μυϊκής δύναμης και της αθλητικής απόδοσης. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον αν μπορεί να προσφέρει οφέλη και πέρα από τον χώρο της άθλησης, συμβάλλοντας στη θεραπεία της κατάθλιψης μέσω της ενίσχυσης της ενεργειακής λειτουργίας του εγκεφάλου.
Μια νέα συστηματική ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Brain Medicine, αξιολόγησε τα μέχρι σήμερα διαθέσιμα δεδομένα και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν ενθαρρυντικές ενδείξεις, χωρίς όμως να υπάρχουν ακόμη αρκετά στοιχεία που να δικαιολογούν την ευρεία χρήση της κρεατίνης ως θεραπείας για την κατάθλιψη.
Κρεατίνη: Τι εξέτασαν οι ερευνητές
Αντί να πραγματοποιήσουν νέα κλινική δοκιμή, οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Bassam Jeryous Fares από το Πανεπιστήμιο της Οτάβα, ανέλυσαν τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.
Η ανασκόπηση περιέλαβε έξι δημοσιεύσεις που αφορούσαν πέντε τυχαιοποιημένες, διπλά τυφλές, ελεγχόμενες με placebo κλινικές μελέτες. Συνολικά συμμετείχαν 238 άτομα, από τα οποία 126 έλαβαν κρεατίνη και 112 placebo.
Οι μελέτες πραγματοποιήθηκαν στη Νότια Κορέα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βραζιλία, το Ισραήλ και την Ινδία. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν τα 36 έτη, ενώ οι περισσότερες ήταν γυναίκες. Δύο από τις μελέτες περιλάμβαναν αποκλειστικά γυναίκες.
Τέσσερις μελέτες αφορούσαν άτομα με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, ενώ μία συμμετέχοντες με διπολική διαταραχή που βρίσκονταν σε καταθλιπτικό επεισόδιο.
Λόγω των σημαντικών διαφορών στον σχεδιασμό των μελετών, οι ερευνητές δεν προχώρησαν σε ενιαία στατιστική ανάλυση, αλλά αξιολόγησαν κάθε μελέτη ξεχωριστά.
Αντικρουόμενα αποτελέσματα
Τα αποτελέσματα δεν ήταν ομοιόμορφα.
Δύο από τις πέντε μελέτες, οι οποίες αφορούσαν γυναίκες με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, κατέγραψαν επιπλέον όφελος από τη χορήγηση κρεατίνης.
Στην πρώτη, οι συμμετέχουσες έλαβαν καθημερινά 5 γραμμάρια κρεατίνης σε συνδυασμό με το αντικαταθλιπτικό escitalopram. Έπειτα από οκτώ εβδομάδες παρουσίασαν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης σε σύγκριση με όσες έλαβαν escitalopram και placebo. Παράλληλα, μεγαλύτερο ποσοστό ασθενών πέτυχε πλήρη ύφεση των συμπτωμάτων.
Στη δεύτερη μελέτη, η κρεατίνη χορηγήθηκε παράλληλα με γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT), με τους συμμετέχοντες να εμφανίζουν μεγαλύτερη βελτίωση στις βαθμολογίες αξιολόγησης της κατάθλιψης σε σχέση με την ομάδα placebo.
Ωστόσο, οι υπόλοιπες τρεις μελέτες δε διαπίστωσαν ουσιαστικό θεραπευτικό όφελος.
Σε μία από αυτές, ούτε η ημερήσια δόση των 5 ούτε των 10 γραμμαρίων βελτίωσε τα συμπτώματα ασθενών με ανθεκτική κατάθλιψη. Μία δεύτερη δεν έδειξε διαφορά μεταξύ κρεατίνης και placebo σε έφηβες, ακόμη και με διαφορετικές δοσολογίες. Αντίστοιχα, η μελέτη σε ασθενείς με διπολική διαταραχή δεν κατέγραψε βελτίωση των συμπτωμάτων.
Πιθανός μηχανισμός δράσης
Το ενδιαφέρον των επιστημόνων βασίζεται στο γεγονός ότι ο εγκέφαλος έχει εξαιρετικά υψηλές ενεργειακές απαιτήσεις.
Η κρεατίνη είναι γνωστό ότι συμβάλλει στην ταχεία αναγέννηση της τριφωσφορικής αδενοσίνης (ATP), του βασικού μορίου που παρέχει ενέργεια στα κύτταρα. Αντίστοιχα, ο εγκέφαλος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτό το ενεργειακό σύστημα για τη σωστή λειτουργία του.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι σε άτομα με διαταραχές της διάθεσης παρατηρούνται μεταβολές στον μεταβολισμό της κρεατίνης στον εγκέφαλο. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι η κρεατίνη μπορεί να επηρεάζει τους νευροδιαβιβαστές ντοπαμίνη και σεροτονίνη, οι οποίοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης.
Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι παραπάνω μηχανισμοί παραμένουν θεωρητικοί και δεν αποδεικνύουν πως οι διαταραχές του μεταβολισμού της κρεατίνης αποτελούν αιτία της κατάθλιψης.
Ζητήματα ασφάλειας
Η ανασκόπηση έδειξε ότι η κρεατίνη είναι γενικά ασφαλής, με τις ανεπιθύμητες ενέργειες να περιορίζονται κυρίως σε ήπιες γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
Ωστόσο, καταγράφηκε μία σημαντική παρατήρηση. Δύο συμμετέχοντες με διπολική διαταραχή που έλαβαν κρεατίνη εμφάνισαν υπομανία ή μανία, γεγονός που υποδηλώνει ότι το συμπλήρωμα ενδέχεται να δρα διαφορετικά ανάλογα με την υποκείμενη ψυχιατρική πάθηση.
Τι λένε οι ερευνητές
«Το σήμα είναι ενδιαφέρον, αλλά δεν αποτελεί ετυμηγορία», δήλωσε ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης, Bassam Jeryous Fares.
Όπως εξήγησε, «δύο μελέτες έδειξαν όφελος και τρεις όχι. Αυτού του είδους τα δεδομένα δεν αρκούν για να αλλάξουν την κλινική πρακτική, αλλά δείχνουν ότι το ερώτημα αξίζει περαιτέρω διερεύνηση».
Από την πλευρά του, ο Nicholas Fabiano, ειδικευόμενος ψυχίατρος στο Πανεπιστήμιο της Οτάβα και αντίστοιχος συγγραφέας της μελέτης, τόνισε:
«Η κρεατίνη φαίνεται να αποτελεί μια ασφαλή παρέμβαση. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες που εντοπίσαμε περιορίζονταν σε ήπια γαστρεντερική δυσφορία. Δεν μπορούμε ακόμη να πούμε με βεβαιότητα ότι βοηθά στα συμπτώματα της κατάθλιψης ή ότι τα ευρήματα μπορούν να γενικευθούν σε όλους τους ασθενείς».
Απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να συστηθεί η κρεατίνη ως καθιερωμένη θεραπεία της κατάθλιψης.
Οι υπάρχουσες κλινικές δοκιμές ήταν μικρές, διήρκεσαν έως οκτώ εβδομάδες και περιλάμβαναν δυσανάλογα περισσότερες γυναίκες από άνδρες. Επιπλέον, υπήρχαν διαφορές στην ποιότητα και στον σχεδιασμό των μελετών.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η πραγματοποίηση μεγαλύτερων και μακροχρόνιων κλινικών δοκιμών, καθώς και η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας της κρεατίνης σε συνδυασμό με τη σωματική άσκηση ή διαφορετικές δοσολογίες.
Μελέτες σε πειραματόζωα έχουν επίσης δείξει ότι η κρεατίνη μπορεί να επιδρά διαφορετικά σε αρσενικά και θηλυκά άτομα, στοιχείο που ίσως εξηγεί γιατί τα πιο θετικά αποτελέσματα στις μέχρι σήμερα ανθρώπινες μελέτες καταγράφηκαν κυρίως σε γυναίκες.
Προς το παρόν, η κρεατίνη παραμένει μια ενδιαφέρουσα ερευνητική προοπτική και όχι μια αποδεδειγμένη θεραπεία για την κατάθλιψη. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι απαιτούνται περισσότερα δεδομένα προτού μπορέσει να ενταχθεί στην καθημερινή κλινική πρακτική.