Σαράντα χρόνια μετά την πυρηνική καταστροφή του 1986, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Leibniz του Ανόβερου και το Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf μελέτησαν έξι μικροσκοπικά, ιδιαίτερα ραδιενεργά θραύσματα που εκτοξεύθηκαν από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα.
Τα λεγόμενα «θερμά σωματίδια», μεγέθους μόλις 8 έως 50 μικρομέτρων, παραμένουν ιδιαίτερα ραδιενεργά. Η νέα ανάλυση έδειξε, ωστόσο, ότι είναι πολύ πιο σταθερά από ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα.
Τρεις διαφορετικές κατηγορίες
Οι ερευνητές διακρίνουν τρεις βασικές κατηγορίες σωματιδίων. Η πρώτη περιλαμβάνει σωματίδια που εξακολουθούν να μοιάζουν χημικά και φυσικά με το πυρηνικό καύσιμο, το διοξείδιο του ουρανίου.
Η δεύτερη αποτελείται από σωματίδια που έχουν εγκλωβιστεί εν μέρει ή πλήρως στο στρώμα ζιρκονίου ή έχουν συγχωνευθεί μαζί του. Δημιουργήθηκαν όταν οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες έλιωσαν το καύσιμο και το ένωσαν με το προστατευτικό μέταλλο.
Η τρίτη κατηγορία δημιουργήθηκε όταν ο γραφίτης του αντιδραστήρα, που επιβραδύνει τα νετρόνια, τυλίχθηκε στις φλόγες. Η πυρκαγιά διήρκεσε δέκα ημέρες και προκάλεσε την οξείδωση του καυσίμου σε διάφορα οξείδια του ουρανίου, όπως το U₃O₈.
Η πρώτη δομική ανάλυση
Η μελέτη των σωματιδίων απαιτεί εξαιρετικά σύνθετα πειράματα περίθλασης ακτίνων Χ. Οι ερευνητές απομόνωσαν τα σωματίδια από δείγματα ουκρανικού εδάφους και τα τοποθέτησαν σε ηλεκτρόδια βολφραμίου.
Στη συνέχεια, στο Rossendorf Beamline στη Γκρενόμπλ, κάθε σωματίδιο περιστράφηκε πλήρως μέσα σε μια ακτίνα Χ με διάμετρο περίπου 100 μικρομέτρων. Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν μετρήσεις από 2.000 διαφορετικές γωνίες για κάθε δείγμα.
Το πυρηνικό καύσιμο παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτο
Η ανάλυση αποκάλυψε διαφορετικές φάσεις οξειδίων, αλλά και κάτι που εξέπληξε τους ερευνητές: η κρυσταλλική δομή του πυρηνικού καυσίμου στα εξεταζόμενα σωματίδια έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό άθικτη.
Αυτό σημαίνει ότι τα κατάλοιπα της καταστροφής είναι χημικά πιο σταθερά από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί. Τα σωματίδια εξακολουθούν να συγκρατούν μέσα τους προϊόντα σχάσης, γεγονός που ενδέχεται να περιορίζει την απελευθέρωση ραδιονουκλεϊδίων στο έδαφος και το νερό.
Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι μελετήθηκαν μόλις έξι σωματίδια από δύο περιοχές. Κάθε σωματίδιο παρουσιάζει διαφορετική δομή και μπορεί να υπάρχουν πιο επίμονα σωματίδια που θα απελευθερώσουν ραδιονουκλεΐδια αργότερα.
Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα δεν επιτρέπουν ακόμη γενικά συμπεράσματα για τους κινδύνους στην περιοχή ούτε δικαιολογούν την άρση των περιορισμών στη ζώνη αποκλεισμού του Τσερνόμπιλ.