Φανταστείτε να στέκεστε πάνω από μια αναμμένη ψησταριά μέσα στην ντάλα του καλοκαιριού. Η ζέστη είναι ανυπόφορη, έτσι; Κι όμως, η κατάσταση αυτή δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτό που βιώνει ο εξωπλανήτης HD 80606 b, ένας πραγματικός κοσμικός «Grillmaster» που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 217 ετών φωτός από τη Γη.
Σύμφωνα με νέα μελέτη που παρουσιάστηκε στην 248η συνάντηση της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας, ο συγκεκριμένος πλανήτης – ο οποίος ανήκει στην κατηγορία του «καυτού Δία» (hot Jupiter) – βιώνει μερικές από τις πιο ακραίες αυξομειώσεις θερμοκρασίας που έχουμε καταγράψει ποτέ στο σύμπαν.
Μια τροχιά… οβάλ που σπάει τα κοντέρ
Ο HD 80606 b έχει ακτίνα παρόμοια με του Δία, αλλά είναι τέσσερις φορές πιο βαρύς (μάζα). Αυτό που τον κάνει πραγματικά μοναδικό δεν είναι το μέγεθός του, αλλά η ακρως ελλειπτική (οβάλ) τροχιά του, η οποία έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις σχεδόν κυκλικές τροχιές των πλανητών του δικού μας ηλιακού συστήματος.
Για να καταλάβουμε πόσο ιδιόμορφη είναι η πορεία του, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν την έννοια της εκκεντρότητας, η οποία μετράται από το 0 (τέλειος κύκλος) έως το 1.
- Η Γη έχει σχεδόν κυκλική τροχιά με εκκεντρότητα 0.0167.
- Ο Ερμής (ο πιο «οβάλ» πλανήτης μας) φτάνει το 0.2056.
- Ο HD 80606 b αγγίζει το εξωπραγματικό 0.93!
Αυτή η ακραία εκκεντρότητα σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια των 111 ημερών που χρειάζεται για να ολοκληρώσει μια περιφορά, ο πλανήτης εκτοξεύεται σε τεράστια απόσταση από το άστρο του (φτάνοντας περίπου στην απόσταση της Αφροδίτης από τον Ήλιο, στα 0.85 AU) και ξαφνικά… βουτάει προς το μέρος του. Στο κοντινότερο σημείο (περίαστρο), πλησιάζει το άστρο του σε απόσταση μόλις 0.03 AU – δηλαδή 10 φορές πιο κοντά από ό,τι ο Ερμής στον Ήλιο!
Χρησιμοποιώντας το πανίσχυρο διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb, οι αστρονόμοι κατάφεραν να παρατηρήσουν τον πλανήτη ακριβώς τη στιγμή που πλησίαζε στο κοντινότερο σημείο του άστρου του.
Τα δεδομένα αποκάλυψαν μια βιβλική καταστροφή:
Ο πλανήτης «λούζεται» με 800 φορές περισσότερη αστρική ενέργεια σε σχέση με τα απομακρυσμένα σημεία της τροχιάς του.
Η θερμοκρασία του εκτοξεύεται ακαριαία στους 600°C (1.100°F).
«Η παρατήρηση ενός πλανήτη όπως ο HD 80606 b είναι εξαιρετικά αποδοτική», εξηγεί η Δρ. Λόρα Κ. Μαγιόργκα, αστρονόμος εξωπλανητών στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και συνσυγγραφέας της μελέτης. «Λόγω της ασυνήθιστης τροχιάς του, οι μεταβολές στη θερμοκρασία και τη χημική σύσταση συμβαίνουν μέσα σε λίγες ώρες, επιτρέποντάς μας να συγκεντρώσουμε δεδομένα κάτω από μεταβαλλόμενες συνθήκες και να εφαρμόσουμε αυτά τα ευρήματα σε άλλους καυτούς Δίες ή πιο συμβατικούς πλανήτες».
Ένα εργαστήριο για την εξέλιξη των πλανητών
Ο HD 80606 b ανακαλύφθηκε το 2001 και έχει πλούσιο ιστορικό μελετών. Πρόσφατες έρευνες (του 2023 και του 2026) ανέλυσαν την ατμόσφαιρά του, ανιχνεύοντας την παρουσία μεθανίου και μονοξειδίου του άνθρακα.
Ο πλανήτης αυτός αποτελεί μέρος μιας αυξανόμενης λίστας εξωπλανητών με έντονα ελλειπτικές τροχιές που έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Μελετώντας αυτούς τους πλανήτες, οι επιστήμονες μπορούν να καταλάβουν πώς εξελίσσεται η ατμόσφαιρα και ο καιρός ενός κόσμου όταν υποβάλλεται σε τόσο βίαια, περιοδικά σοκ θερμότητας. Μάλιστα, ορισμένοι από αυτούς τους εκκεντρικούς πλανήτες, όπως ο WASP-47 c, μπαινοβγαίνουν συνεχώς στη λεγόμενη «κατοικήσιμη ζώνη» του άστρου τους, ανοίγοντας νέες, περίπλοκες συζητήσεις για την πιθανότητα φιλοξενίας ζωής.
Το τι άλλο θα μας αποκαλύψουν αυτά τα «ψημένα» αλλόκοσμα περιβάλλοντα στα επόμενα χρόνια μένει να το δούμε. Το σίγουρο είναι ότι η επιστήμη δε σταματά ποτέ να μας εκπλήσσει!