Ακόμη και τα πιο οικεία αστρονομικά αντικείμενα μπορούν να κρύβουν εκπλήξεις. Οι αστρονόμοι ανακάλυψαν πρόσφατα ότι το πασίγνωστο Δακτυλιοειδές Νεφέλωμα φιλοξενεί μια μυστηριώδη «ράβδο» από άτομα σιδήρου. Το νεφέλωμα, γνωστό και ως Messier 57 (M57), είναι ένα πλανητικό νεφέλωμα σε απόσταση περίπου 2.000 ετών φωτός, το οποίο αποτελεί τα λαμπερά απομεινάρια ενός άστρου που έμοιαζε με τον ήλιο μας.
Το όργανο WEAVE και η αποκάλυψη του σιδήρου
Η ανακάλυψη έγινε από μια ομάδα που χρησιμοποίησε το τηλεσκόπιο William Herschell (WHT) στις Κανάριες Νήσους, χάρη σε ένα νέο όργανο που ονομάζεται WEAVE. Αυτή η δομή που μοιάζει με ράβδο αποτελείται από ιονισμένα άτομα σιδήρου και εκτείνεται σε μια απόσταση περίπου 1.000 φορές μεγαλύτερη από την απόσταση μεταξύ του Πλούτωνα και του ήλιου. Η μάζα του σιδήρου στη ράβδο είναι περίπου ίση με τη μάζα του πλανήτη Άρη.
Ο επικεφαλής της ομάδας, Roger Wesson από το University College London (UCL), δήλωσε: «Όταν επεξεργαστήκαμε τα δεδομένα και περιηγηθήκαμε στις εικόνες, ένα πράγμα ξεπήδησε τόσο καθαρά όσο οτιδήποτε άλλο – αυτή η προηγουμένως άγνωστη “ράβδος” ιονισμένων ατόμων σιδήρου, στη μέση του οικείου και εμβληματικού δακτυλίου».
Μια νέα ματιά στη χημική σύνθεση
Εξοπλισμένη με εκατοντάδες οπτικές ίνες, η μονάδα LIFU του WEAVE επέτρεψε στην ομάδα να καταγράψει ένα φάσμα που καλύπτει όλα τα μήκη κύματος του ορατού φωτός σε ολόκληρη την επιφάνεια του νεφελώματος. Αυτό το επίπεδο λεπτομέρειας επέτρεψε τον προσδιορισμό της χημικής σύνθεσης σε οποιαδήποτε θέση, κάτι που δεν ήταν εφικτό στο παρελθόν.
Τα πιθανά σενάρια δημιουργίας
Το πώς σχηματίστηκε αυτή η ράβδος παραμένει μυστήριο. Μια πιθανότητα είναι να σχετίζεται με τον τρόπο που το άστρο απέβαλε τα εξωτερικά του στρώματα. Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι ο σχηματισμός αυτού του τόξου πλάσματος σιδήρου θα μπορούσε να είναι το αποτέλεσμα της εξάτμισης ενός βραχώδους πλανήτη που βρισκόταν σε τροχιά γύρω από το άστρο, καθώς αυτό διογκωνόταν.
Αν ισχύει το δεύτερο, το Δακτυλιοειδές Νεφέλωμα θα μπορούσε να αποτελεί προάγγελο της μοίρας που περιμένει τη Γη σε περίπου 5 δισεκατομμύρια χρόνια, όταν ο ήλιος θα εξαντλήσει τα καύσιμά του και θα μετατραπεί σε κόκκινο γίγαντα. «Πρέπει οπωσδήποτε να μάθουμε περισσότερα – ιδιαίτερα αν συνυπάρχουν άλλα χημικά στοιχεία με τον πρόσφατα ανιχνευμένο σίδηρο», πρόσθεσε η Janet Drew από το UCL.
Το μέλλον των ερευνών
Η ομάδα σχεδιάζει μια μελέτη παρακολούθησης με το WEAVE σε μεγαλύτερη ανάλυση για να ανακαλύψει τον μηχανισμό πίσω από αυτή τη δομή. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η ανακάλυψη αυτή θα οδηγήσει στον εντοπισμό παρόμοιων δομών και σε άλλα πλανητικά νεφελώματα, βοηθώντας στην κατανόηση της προέλευσης του σιδήρου σε τέτοια περιβάλλοντα.
Η σχετική έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.