Αστρονόμοι εντόπισαν ένα εξαιρετικά σπάνιο αστρικό σύστημα που περιλαμβάνει έναν πάλσαρ -ένα υπερπυκνό, ταχέως περιστρεφόμενο αστρικό υπόλειμμα – ο οποίος απομακρύνεται από τα απομεινάρια μιας σουπερνόβα, στην εξωτερική, αραιοκατοικημένη περιοχή του Γαλαξία μας. Το σύστημα ονομάστηκε Calvera, από τον αντί-ήρωα της ταινίας «The Magnificent Seven», καθώς, όπως και ο ομώνυμος χαρακτήρας, παραβιάζει τους κανόνες.
Ο Calvera εντοπίζεται περίπου 6.500 έτη φωτός πάνω από το πυκνοκατοικημένο επίπεδο του Γαλαξία. Πρόκειται για περιοχή όπου η παρουσία μαζικών άστρων – απαραίτητων για τη δημιουργία σουπερνόβα και πάλσαρ – θεωρείται εξαιρετικά απίθανη. Η ανακάλυψη αυτή αμφισβητεί θεμελιωμένες αντιλήψεις για τη γέννηση μαζικών άστρων και τη δυναμική των εξωτερικών περιοχών του Γαλαξία.
Το «απαγορευμένο» αστρικό σύστημα
Η ιστορία του Calvera ξεκίνησε το 2022, όταν παρατηρήθηκε από το ραδιοτηλεσκόπιο LOFAR ως κυκλική δομή – ενδεικτική υπολειμμάτων σουπερνόβα. Λίγο αργότερα, οι αστρονόμοι ταυτοποίησαν έναν έντονα εκπεμπόμενο σε ακτίνες Χ πάλσαρ, που επίσης ονομάστηκε Calvera.
Μελετώντας την τροχιά του πάλσαρ, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι κινείται μακριά από το κέντρο της έκρηξης, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για υπόλειμμα της ίδιας σουπερνόβα. Η ανάλυση αποκάλυψε ότι η έκρηξη συνέβη πριν από 10.000 έως 20.000 χρόνια, ενώ η απόσταση του συστήματος από τη Γη υπολογίζεται μεταξύ 13.000 και 16.500 ετών φωτός.
Η δύναμη της έκρηξης σε ένα φαινομενικά άδειο περιβάλλον
Αυτό που κάνει τον Calvera ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι η έκρηξη και οι επακόλουθες εκπομπές ακτινοβολίας συνέβησαν σε μια αραιή περιοχή του διαστήματος. Συνήθως, οι σουπερνόβα εκλύουν ακτίνες γάμμα λόγω της αλληλεπίδρασης με πυκνά νέφη σωματιδίων. Όμως, στην περίπτωση του Calvera, φαίνεται ότι η εκπομπή σε ακτίνες Χ και γάμμα είναι δυνατή ακόμη και σε συνθήκες χαμηλής πυκνότητας, όταν το κύμα κρούσης συναντά τοπικές συσσωρεύσεις ύλης.
Χάρη στα διαστημικά τηλεσκόπια XMM-Newton και Fermi/LAT, καθώς και επίγεια όργανα όπως το Telescopio Nazionale Galileo, η ερευνητική ομάδα μπόρεσε να παρατηρήσει το σύστημα σε διάφορα μήκη κύματος και να εξαγάγει πολύτιμες πληροφορίες για την εξέλιξη του άστρου που εξερράγη.
Ένα νέο παράθυρο στο Γαλαξιακό περιθώριο
«Η μελέτη μας δείχνει ότι ακόμη και οι πιο ήσυχες και φαινομενικά άδειες περιοχές του γαλαξία μπορούν να φιλοξενούν ακραίες διαδικασίες», δήλωσε ο επικεφαλής της έρευνας, Emanuele Greco από το Ινστιτούτο Αστροφυσικής της Ιταλίας (INAF).
«Δείξαμε ότι είναι δυνατόν να υπάρχουν επαρκείς τοπικές πυκνότητες ώστε να παραχθούν ακτίνες Χ και γάμμα, ακόμη και μακριά από το γαλαξιακό επίπεδο. Η ανακάλυψη αυτή μας προσκαλεί να ξανακοιτάξουμε με νέο βλέμμα τα όρια του Γαλαξία.»
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στις 29 Αυγούστου στο επιστημονικό περιοδικό Astronomy & Astrophysics.
