Ένας σπάνιο κράτηρας «πεταλούδα» απλώνεται στις βόρειες πεδιάδες του Άρη, όπως αποκαλύπτει μια νέα εικόνα από το διαστημόπλοιο Mars Express του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA).
Η λήψη παρουσιάζει έναν ελαφρώς ελλειπτικό κρατήρα μήκους περίπου 20 χιλιομέτρων από ανατολή σε δύση και 15 χιλιομέτρων από βορρά σε νότο, με δύο λοβούς εκτιναγμένου υλικού να απλώνονται προς το βορρά και το νότο σα συμμετρικά φτερά.
Τα δεδομένα της κάμερας HRSC
Χρησιμοποιώντας δεδομένα από την κάμερα High Resolution Stereo Camera (HRSC) του Mars Express, η ομάδα της ESA δημιούργησε ένα λεπτομερές βίντεο του κρατήρα και των «φτερών» του.
Η ασυνήθιστη γεωμετρία
«Τυπικά θα περιμέναμε το υλικό να εκτοξεύεται προς όλες τις κατευθύνσεις από μια σύγκρουση που σχηματίζει κρατήρα», ανέφεραν οι αξιωματούχοι της ESA.
«Όμως γνωρίζουμε ότι ο διαστημικός βράχος που δημιούργησε αυτή την αρειανή πεταλούδα ήρθε με χαμηλή, ρηχή γωνία, οδηγώντας στα ασυνήθιστα σχήματα: το ‘σώμα’ της πεταλούδας – ο κύριος κρατήρας – είναι ασυνήθιστα οβάλ, ενώ τα φτερά ακανόνιστα.»
Θρυμματιζόμενη λάβα
Ο κρατήρας πεταλούδας μπορεί να τραβάει την προσοχή, αλλά δεν είναι το μόνο χαρακτηριστικό ενδιαφέροντος εδώ. Το υπόλοιπο πλαίσιο είναι σε μεγάλο βαθμό επίπεδο, δίνοντας έμφαση σε ένα σύμπλεγμα απότομων, επίπεδων βραχωδών εξάρσεων – γνωστών ως mesas – στα αριστερά (φαίνεται στην προοπτική προβολή με ζουμ παρακάτω). Τα υψηλότερα κομμάτια εδάφους εδώ έχουν φθαρεί σιγά σιγά, με τους υπόλοιπους λόφους να είναι αυτοί που κατάφεραν να αντισταθούν στη διάβρωση με την πάροδο του χρόνου.
Τα υψίπεδα ξεχωρίζουν καθαρά σε σχέση με το καφέ χρώμα του περιβάλλοντός τους λόγω των στρωμάτων σκουρόχρωμης ύλης που έχουν αποκαλυφθεί κατά μήκος των άκρων τους. Όπως και στη Γη, αυτό το υλικό είναι πιθανώς πλούσιο σε μαγνήσιο και σίδηρο και δημιουργήθηκε από ηφαιστειακή δραστηριότητα. Αυτή η περιοχή πιθανότατα είδε αρκετή ηφαιστειακή δραστηριότητα στο παρελθόν, με αποθέσεις λάβας και τέφρας να συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου και να θάβονται από άλλα υλικά με την πάροδο των ετών.
Σημάδια λάβας είναι ορατά εδώ σε «ρυτιδωμένες ράχες»: διπλωμένα μοτίβα που πιθανότατα σχηματίστηκαν εδώ όταν η λάβα έρεε, ψύχονταν και συστέλλονταν, προκαλώντας την τσαλάκωση της επιφάνειας.
Το περιβάλλον της περιοχής
Ο κρατήρας πεταλούδα βρίσκεται στην περιοχή Idaeus Fossae των βόρειων χαμηλών πεδιάδων του πλανήτη, μια περιοχή που πιστεύεται ότι φιλοξενεί υπόγειους πάγους. Το υλικό γύρω από τον κρατήρα εμφανίζεται ασυνήθιστα λείο και στρογγυλεμένο, κάτι που υποδηλώνει ότι η πρόσκρουση πιθανότατα συνέβη σε υγρό ή παγωμένο έδαφος. Καθώς ο πάγος έλιωσε, φαίνεται πως πυροδότησε μια ταχύρρυθμη ροή λάσπης, η οποία άφησε πίσω το χαρακτηριστικό ρευστοποιημένο υλικό που σχηματίζει τα «φτερώματα» του κρατήρα.
Οι γεωλογικοί σχηματισμοί
Η εικόνα του Mars Express καταγράφει επίσης απότομες, επίπεδες κορυφές – παρυφές ύψους άνω του ενός χιλιομέτρου – με σκούρα εκτεθειμένα στρώματα που μαρτυρούν αρχαίες ροές λάβας ή τέφρας.
«Οι μεσαίες προεξοχές ξεχωρίζουν λόγω των σκοτεινών στρωμάτων κατά μήκος των άκρων τους», ανέφεραν οι αξιωματούχοι της ESA.
«Όπως και στη Γη, αυτό το υλικό είναι πιθανό να είναι πλούσιο σε μαγνήσιο και σίδηρο και να έχει δημιουργηθεί από ηφαιστειακή δραστηριότητα.»
Η σημασία των σπάνιων ευρημάτων
Αν και δεν πρόκειται για τον πρώτο κρατήρα-πεταλούδα που έχει εντοπιστεί στον Άρη – ένας ακόμη βρίσκεται στο Hesperia Planum – τέτοιοι σχηματισμοί παραμένουν σπάνιοι.
Κάθε παράδειγμα βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα όχι μόνο τη γωνία και τη δύναμη των προσκρούσεων, αλλά και τα κρυμμένα στρώματα του αρειανού εδάφους και τις συνθήκες που επικρατούσαν όταν έγιναν οι συγκρούσεις.
Δείτε το βίντεο
