Μπορεί ένας γαλαξίας να αφήσει πίσω του απόνερα; Στο ερημικό περιβάλλον του μεσογαλαξιακού χώρου, το αέριο είναι τόσο αραιό που κάνει το πιο προηγμένο κενό αέρος στη Γη να μοιάζει συμπυκνωμένο.
Κι όμως, οι αστρονόμοι μόλις ανακάλυψαν έναν γαλαξία που κάνει ακριβώς αυτό: «οργώνει» αυτό το σχεδόν απόλυτο κενό με τόσο μεγάλη ταχύτητα, που έχει σχηματίσει ένα λαμπερό τόξο έκτασης σχεδόν 1,8 εκατομμυρίων ετών φωτός, το οποίο μοιάζει με τόξο και βέλος.
Το ακόμη πιο αξιοσημείωτο είναι ότι ο πρώτος που το παρατήρησε δεν ήταν επαγγελματίας αστρονόμος, αλλά ένας φοιτητής που εργαζόταν από μια απομακρυσμένη πλαγιά στα Ιμαλάια.
Η παράξενη ανατομία του RAD-BAARG
Ο γαλαξίας, που ονομάστηκε RAD-BAARG, βρίσκεται σε μια πυκνοκατοικημένη και χαοτική κοσμική γειτονιά, και η δομή του δε μοιάζει με τίποτα από όσα ξέραμε μέχρι σήμερα. Ενώ οι περισσότεροι ραδιογαλαξίες είναι συμμετρικοί -με δίδυμους πίδακες (jets) που εκτοξεύονται σε αντίθετες κατευθύνσεις από μια κεντρική μαύρη τρύπα- ο RAD-BAARG είναι εντελώς ασύμμετρος:
- Από τη μία πλευρά, ένας στενός πίδακας τροφοδοτεί ένα τεράστιο, σαρωτικό τόξο ραδιοκυμάτων.
- Από την άλλη πλευρά, ο πίδακας συστρέφεται σε ένα παραμορφωμένο σχήμα «S» προτού σβήσει σε μια αμυδρή «ουρά».
- Ο επικεφαλής της έρευνας, ο οποίος μελετά αυτά τα αντικείμενα για 25 χρόνια, δήλωσε ότι δεν έχει ξαναδεί ποτέ κάτι παρόμοιο.
Ένα κοσμικό κρουστικό κύμα (Bow Shock)
Η επιστημονική ομάδα πιστεύει ότι ο γαλαξίας πέφτει με ορμή προς ένα τεράστιο γαλαξιακό σμήνος, ταξιδεύοντας με ταχύτητα μεγαλύτερη από την ταχύτητα του ήχου μέσα στο θερμό αέριο που γεμίζει τον ενδιάμεσο χώρο.
Όταν ένα αντικείμενο κινείται τόσο γρήγορα, συσσωρεύει το αέριο μπροστά του σχηματίζοντας ένα καμπυλωτό μέτωπο, όπως ακριβώς ένα σκάφος που σκίζει το νερό μιας λίμνης δημιουργεί ένα κύμα στην πλώρη του.
Αυτές οι δομές ονομάζονται κρουστικά κύματα τόξου (bow shocks). Το ραδιοπλάσμα που ρέει από τη μαύρη τρύπα του γαλαξία φαίνεται να φωτίζει αυτό το κύμα, αποκαλύπτοντας ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες είχαν προβλέψει θεωρητικά, αλλά σχεδόν ποτέ δεν είχαν καταφέρει να δουν καθαρά.
Η καταγραφή του έγινε εφικτή χάρη στην επισκόπηση LOFAR Two-metre Sky Survey, η οποία χαρτογραφεί τον ουρανό σε χαμηλές συχνότητες με εξαιρετική λεπτομέρεια, εντοπίζοντας αμυδρές εκπομπές που άλλες έρευνες χάνουν εντελώς.
Ένας θρίαμβος για την «Επιστήμη των Πολιτών»
Η ανακάλυψη αυτή αποτελεί επίσης μια σπουδαία στιγμή για το Rad@home, ένα πρόγραμμα «επιστήμης των πολιτών» (citizen science) στην Ινδία. Από το 2013, το πρόγραμμα αυτό εκπαιδεύει φοιτητές και ερασιτέχνες να αναλύουν δεδομένα από επαγγελματικά τηλεσκόπια.
Ο γαλαξίας εντοπίστηκε για πρώτη φορά από τον Pranim Limbo, έναν συμμετέχοντα στο πρόγραμμα, αποδεικνύοντας ότι οι μεγάλες ανακαλύψεις στην αστρονομία της πρώτης γραμμής δεν ανήκουν πλέον αποκλειστικά σε όσους βρίσκονται μέσα στα μεγάλα αστεροσκοπεία του κόσμου.
Με το γιγαντιαίο παρατηρητήριο Square Kilometre Array Observatory (SKAO) να παίρνει σάρκα και οστά και τη μηχανική μάθηση (machine learning) έτοιμη να κοσκινίσει τεράστιους όγκους δεδομένων, οι αστρονόμοι αναμένουν να ανακαλύψουν πολλές ακόμη τέτοιες κρυφές συγκρούσεις στο μέλλον.