Προς μεγάλη ευχαρίστηση των παιδιών της γ’ δημοτικού σε όλο τον κόσμο, οι επιστήμονες απέδειξαν ότι ο Ουρανός… μυρίζει άσχημα.
Ο έβδομος πλανήτης από τον Ήλιο διαθέτει πολλές ιδιαιτερότητες: η κλίση του άξονά του είναι 98 μοίρες, η πιο ακραία στο ηλιακό σύστημα, με αποτέλεσμα να είναι ουσιαστικά ξαπλωμένος στο πλάι και είναι επίσης ο πιο ψυχρός πλανήτης, με θερμοκρασίες που πέφτουν κάτω από τους -300 βαθμούς Φαρενάιτ. Ωστόσο, ο Ουρανός συχνά επισκιάζεται από τα γέλια που προκαλεί το όνομά του (στα αγγλικά) – κάτι που δεν θα βελτιωθεί με την αποκάλυψη ότι ίσως είναι και ο πιο δύσοσμος πλανήτης απ’ όλους.
Η ατμόσφαιρα του Ουρανού χαρακτηρίζεται από πυκνά σύννεφα, γεγονός που έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων για δεκαετίες, με ερωτήματα για το τι περιέχουν αυτά τα νέφη. Οι απαντήσεις ήρθαν τελικά μέσα από μια μελέτη του 2018 που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Astronomy, η οποία έδειξε ότι το ανώτερο στρώμα των νεφών του Ουρανού αποτελείται από υδρόθειο – το ίδιο δύσοσμο αέριο που κάνει τα χαλασμένα αυγά να μυρίζουν απαίσια.
Η συγκεκριμένη μελέτη βασίστηκε στο Near-Infrared Integral Field Spectrometer (NIFS), ένα φασματόμετρο στο τηλεσκόπιο Gemini North, το οποίο βρίσκεται στο όρος Mauna Kea στη Χαβάη. Το NIFS δημιουργεί τρισδιάστατες εικόνες βασισμένες σε κύματα του εγγύς υπέρυθρου τμήματος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Αυτή η τεχνολογία μάς επέτρεψε όχι μόνο να διαπιστώσουμε τη δύσοσμη φύση του Ουρανού, αλλά και να κατανοήσουμε άλλα σημαντικά χαρακτηριστικά της ατμόσφαιράς του.
Η σύνθεση της ατμόσφαιρας του Ουρανού
Τα σύννεφα υδρόθειου αποτελούν μόνο ένα μικρό μέρος της ατμόσφαιρας του Ουρανού. Τα κύρια συστατικά της είναι το υδρογόνο και το ήλιο, τα οποία κυριαρχούν στην ατμόσφαιρα, αλλά όχι και στο βραχώδες εσωτερικό του πλανήτη. Το μεθάνιο είναι το τρίτο πιο άφθονο στοιχείο στην ατμόσφαιρα και παίζει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση του πλανήτη. Επειδή το μεθάνιο απορροφά το κόκκινο φως, ο Ουρανός εμφανίζεται μπλε στα μάτια μας. Για τους περισσότερους αιώνες της ανθρώπινης ιστορίας, αυτό ήταν το μόνο που μπορούσαμε να παρατηρήσουμε – μια ενιαία μπλε σφαίρα – αλλά με την πρόοδο της τεχνολογίας των εικόνων μπορέσαμε να διακρίνουμε διακριτά νεφικά μοτίβα.
Τα σύννεφα του Ουρανού όχι μόνο περιέχουν το δύσοσμο υδρόθειο, αλλά κινούνται και με τρομερές ταχύτητες. Ενώ τα περισσότερα σύννεφα στη Γη κινούνται με ταχύτητες 30 έως 40 μιλίων την ώρα, στον Ουρανό έχουν παρατηρηθεί άνεμοι που φτάνουν τα 560 μίλια την ώρα. Φαίνεται επίσης ότι ο πλανήτης υφίσταται κατά καιρούς βίαιες καταιγίδες, αν και οι δυνάμεις που προκαλούν αυτά τα φαινόμενα παραμένουν μυστήριο για τους επιστήμονες. Κάποιες παρατηρήσεις υποδεικνύουν ότι λόγω της ακραίας κλίσης και της μεγάλης απόστασης από τον Ήλιο, ο καιρός στον Ουρανό πιθανότατα καθορίζεται κυρίως από την εσωτερική θερμότητα του πλανήτη, σε αντίθεση με τη Γη όπου ο ήλιος είναι ο κύριος παράγοντας.
Τι είναι το υδρόθειο;
Η άσχημη μυρωδιά του Ουρανού οφείλεται στο γεγονός ότι τα σύννεφά του περιέχουν υδρόθειο – αλλά τι ακριβώς είναι αυτή η ουσία; Στη Γη, το υδρόθειο είναι ένα άχρωμο αέριο, γνωστό για την επιθετική του οσμή. Συχνά αποκαλείται «αέριο του βάλτου» ή «αέριο της αποχέτευσης» επειδή συνήθως σχηματίζεται σε περιοχές με στάσιμα νερά και χαμηλή κυκλοφορία οξυγόνου, όπως οι βάλτοι και οι σωλήνες αποχέτευσης. Το αέριο αυτό εκπέμπεται ως υποπροϊόν βακτηρίων που αποσυνθέτουν νεκρή φυτική και ζωική ύλη.
Το υδρόθειο είναι επίσης διαβόητο για τη μυρωδιά των χαλασμένων αυγών. Αυτό συμβαίνει επειδή τα αυγά περιέχουν μικρή ποσότητα ανθρακικού οξέος, το οποίο σιγά σιγά διαρρέει μέσα από τους πόρους του κελύφους. Το εσωτερικό του αυγού γίνεται έτσι πιο αλκαλικό, με αποτέλεσμα να αντιδρούν τα μόρια του θείου και του υδρογόνου. Το αποτέλεσμα αυτής της αντίδρασης είναι το δύσοσμο υδρόθειο που μπορεί να κάνει την κουζίνα σου ανυπόφορη.
Αυτό ακριβώς το αέριο που διαρρέει από τα χαλασμένα αυγά βρίσκεται συμπυκνωμένο στα σύννεφα του Ουρανού – πράγμα που, υποθετικά, κάνει τον πλανήτη να μυρίζει… απελπιστικά. Παρ’ όλα αυτά, αν ποτέ επισκεπτόσουν τον Ουρανό, δεν θα χρειαζόταν να ανησυχείς για τη δυσοσμία. Με θερμοκρασίες που αγγίζουν τους -300 βαθμούς Φαρενάιτ και έλλειψη οξυγόνου, θα πέθαινες ακαριαία μόλις έφτανες εκεί.