Η λεκάνη South Pole-Aitken -SPA-, ο μεγαλύτερος και αρχαιότερος κρατήρας πρόσκρουσης στη Σελήνη, αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα γεγονότα στην ιστορία του δορυφόρου μας.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Science Advances» εξηγεί το ιδιαίτερο ελλειπτικό σχήμα της λεκάνης, το οποίο στενεύει προς τον νότο.
Σύμφωνα με τις προσομοιώσεις, η λεκάνη σχηματίστηκε από έναν διαφοροποιημένο αστεροειδή διαμέτρου 260 χιλιομέτρων, ο οποίος διέθετε σιδερένιο πυρήνα και βραχώδες εξωτερικό στρώμα. Ο αστεροειδής προσέκρουσε με ταχύτητα 13 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο και υπό γωνία 30 μοιρών.
Λόγω της πλάγιας γωνίας, συνέβη η διαδικασία του «αποκεφαλισμού» -decapitation-, όπου το ανώτερο τμήμα του σώματος αποκόπηκε, ενώ ο πυκνός πυρήνας συνέχισε να εκσκάπτει την επιφάνεια προς τα εμπρός. Αυτή η συνεχιζόμενη εκσκαφή από τον πυρήνα είναι υπεύθυνη για το χαρακτηριστικό κωνικό σχήμα της λεκάνης.
Η διασπορά υλικών από τον σεληνιακό μανδύα
Η βίαιη αυτή πρόσκρουση είχε ως αποτέλεσμα την εκτίναξη υλικών από τα βαθύτερα στρώματα της Σελήνης προς τον νότο. Τα μοντέλα προβλέπουν τη διασπορά υλικών μανδύα που προέρχονται από βάθη μεγαλύτερα των 90 χιλιομέτρων, με το μοτίβο της εκτίναξης να θυμίζει «φτερά πεταλούδας», καθώς το υλικό διασκορπίζεται πλευρικά και προς την κατεύθυνση της πρόσκρουσης.
Πολύ από αυτό το υλικό του μανδύα κατέρρευσε στη συνέχεια στο εσωτερικό της λεκάνης, γεγονός που συμφωνεί με την κατανομή που προκύπτει από τα δεδομένα βαρύτητας.
Σημασία για τις μελλοντικές αποστολές Artemis
Τα ευρήματα αυτά έχουν τεράστια σημασία για το πρόγραμμα Artemis της NASA, καθώς οι αστροναύτες θα βρεθούν σε μια περιοχή πλούσια σε υλικά της λεκάνης SPA.
Η αποστολή Artemis III αναμένεται να προσσεληνωθεί σε αποθέσεις υλικού μανδύα με μέσο πάχος 350 μέτρων, ενώ σε ορισμένα σημεία το πάχος αυτών των αποθέσεων μπορεί να φτάνει και τα 3 χιλιόμετρα.
Η συλλογή δειγμάτων από αυτές τις περιοχές θα επιτρέψει στους επιστήμονες να προσδιορίσουν την ακριβή ηλικία της λεκάνης και τη σύνθεση του σεληνιακού μανδύα.