Ο Μπετελγκέζ, ο διάσημος κόκκινος υπεργίγαντας αστέρας στον ώμο του αστερισμού του Ωρίωνα, κρύβει για δεκαετίες ένα μυστικό. Οι αστρονόμοι υποψιάζονταν εδώ και περίπου έναν αιώνα ότι γύρω του περιφέρεται ένας συνοδός αστέρας, όμως η τεράστια φωτεινότητα του ίδιου του Μπετελγκέζ έκανε εξαιρετικά δύσκολη την παρατήρησή του.
Τώρα, παρατηρήσεις από το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (VLT) στη Χιλή έδωσαν την πιο καθαρή μέχρι σήμερα εικόνα του πιθανού συνοδού, ο οποίος ονομάστηκε Μπετελγκέζ Β ή Siwarha. Η ανακάλυψη βασίστηκε σε δεδομένα που συλλέχθηκαν το 2024 με το όργανο SPHERE του VLT, όταν ο συνοδός αναμενόταν να βρίσκεται στη μεγαλύτερη φαινομενική απόστασή του από τον κύριο αστέρα.
Ένας δύσκολος στόχος δίπλα σε έναν γιγάντιο αστέρα
Ο Μπετελγκέζ βρίσκεται σε απόσταση περίπου 400 έως 550 ετών φωτός από τη Γη και έχει μάζα περίπου 14 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου. Είναι ένας σχετικά νέος αστέρας, ηλικίας περίπου 10 εκατομμυρίων ετών, όμως εξελίχθηκε πολύ γρήγορα και σήμερα βρίσκεται στο στάδιο του κόκκινου υπεργίγαντα.
Η έντονη φωτεινότητά του, οι μεταβολές της λαμπρότητάς του και το υλικό που εκτοξεύει στο διάστημα δυσκόλεψαν την ανίχνευση οποιουδήποτε κοντινού αντικειμένου. Παρότι υπήρχαν ενδείξεις για έναν συνοδό, μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε οριστική απόδειξη.
Ο αστρονόμος Μιγκέλ Μονταρζές, επικεφαλής της ομάδας παρατήρησης, χαρακτήρισε την ανακάλυψη «το αποτέλεσμα μιας αναζήτησης διάρκειας ενός αιώνα». Οι νέες παρατηρήσεις δείχνουν ότι ο Μπετελγκέζ Β έχει μάζα περίπου 2 έως 3 φορές μεγαλύτερη από τη μάζα του Ήλιου, αντί για περίπου μία ηλιακή μάζα που θεωρούνταν παλαιότερα.
Η τεχνολογία που αποκάλυψε τον κρυφό συνοδό
Για την ανίχνευση χρησιμοποιήθηκαν τεχνικές ακραίας προσαρμοστικής οπτικής και προηγμένες μέθοδοι επεξεργασίας εικόνας. Οι ίδιες τεχνολογίες είχαν αρχικά αναπτυχθεί για την αναζήτηση εξωπλανητών, όμως αποδείχθηκαν αποτελεσματικές και στην παρατήρηση ενός συνοδού γύρω από έναν τεράστιο εξελιγμένο αστέρα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζονται ακόμη περισσότερες παρατηρήσεις για να επιβεβαιωθεί πλήρως ότι ο Μπετελγκέζ Β είναι βαρυτικά δεμένος με τον κύριο αστέρα. Ωστόσο, τα στοιχεία αφήνουν ελάχιστες αμφιβολίες για την παρουσία ενός δεύτερου αντικειμένου.
Ο ρόλος του συνοδού στο μέλλον του Μπετελγκέζ
Ο Μπετελγκέζ αναμένεται κάποια στιγμή μέσα στα επόμενα 100.000 χρόνια να εκραγεί ως υπερκαινοφανής αστέρας. Η ανακάλυψη του συνοδού δημιουργεί νέα ερωτήματα για το πώς μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη και το τελικό στάδιο ζωής του κόκκινου υπεργίγαντα.
Κατά την έκρηξη, ο πυρήνας του Μπετελγκέζ θα μπορούσε να καταρρεύσει και να δημιουργήσει είτε έναν αστέρα νετρονίων είτε μια μαύρη τρύπα. Ο συνοδός μπορεί να καταστραφεί από την έκρηξη ή να επιβιώσει ως ανεξάρτητο αντικείμενο.
Για την ώρα, οι αστρονόμοι θα συνεχίσουν να παρακολουθούν το σύστημα Μπετελγκέζ – Siwarha, ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τη φύση του συνοδού και την επίδρασή του στην τελική μοίρα ενός από τους πιο γνωστούς αστέρες του ουρανού.