Η Marina Abramović, Σέρβα καλλιτέχνης γνωστή για τις ακραίες παραστάσεις της, πραγματοποίησε το 1974 ένα από τα πιο σοκαριστικά έργα της σύγχρονης τέχνης, το «Rhythm 0». Στη διάρκεια αυτής της περφόρμανς, η Abramović επέτρεψε στο κοινό να κάνει ό,τι ήθελε στο σώμα της για έξι ολόκληρες ώρες.
Η καλλιτέχνης τοποθέτησε 72 αντικείμενα σε ένα τραπέζι, προσκαλώντας το κοινό να τα χρησιμοποιήσει πάνω της όπως επιθυμούσε. Ανάμεσα σε αυτά τα αντικείμενα υπήρχαν λουλούδια, άρωμα και μήλα, αλλά και πιο επικίνδυνα αντικείμενα, όπως ξυράφια και μαχαίρια.
«Στην αρχή, δεν συνέβαινε τίποτα το ιδιαίτερο», ανέφερε στο κανάλι της στο YouTube, «Marina Abramović Institute». Ωστόσο, όσο περνούσε η ώρα, η κατάσταση άρχισε να κλιμακώνεται. Η Abramović είχε απογυμνωθεί πλήρως και το δέρμα της είχε κοπεί σε διάφορα σημεία.
Η ακραία κλιμάκωση της βίας
Κατά τη διάρκεια της παράστασης, κάποιος από το κοινό έφτασε στο σημείο να της βάλει ένα γεμάτο όπλο στο κεφάλι, τοποθετώντας το δάχτυλό της στη σκανδάλη. Η πράξη αυτή προκάλεσε σοκ και αποκάλυψε τις ακραίες διαστάσεις που μπορεί να πάρει η ανθρώπινη συμπεριφορά όταν δεν υπάρχουν όρια.
Σε συνέντευξή της το 2010 με την Iwona Blazwick, η Abramović ρωτήθηκε αν η «ιδέα του κινδύνου – του πόνου – είναι ένα σταθερό στοιχείο» στη δουλειά της και πώς αυτό άλλαξε από το «Rhythm 0» σε μετέπειτα έργα όπως το «Rhythm 10».
«Η αντιμετώπιση του πόνου είναι ένα ενδιαφέρον θέμα», απάντησε η καλλιτέχνης, προσθέτοντας πως «πάντα φοβόμαστε τον πόνο, τον θάνατο, την ταλαιπωρία – οι κύριες ανησυχίες των ανθρώπων, βασικά. Πολλοί καλλιτέχνες ασχολούνται με αυτό το θέμα με διάφορους τρόπους».
Η δύναμη της απελευθέρωσης από τον φόβο
Η Abramović τόνισε πως η αιτία πίσω από αυτές τις ακραίες παραστάσεις της «δεν έχει να κάνει με τον μαζοχισμό», ο οποίος ορίζεται ως «η τάση να αντλεί κάποιος σεξουαλική ικανοποίηση από τον πόνο ή την ταπείνωσή του». «Ο λόγος είναι πολύ απλός: να αντιμετωπίσεις τον πόνο, παίρνοντας αυτό το ρίσκο, ώστε να απελευθερωθείς από τον φόβο και, ταυτόχρονα, να περάσεις σε μια άλλη κατάσταση συνείδησης», εξήγησε. «Αυτό είναι πραγματικά σημαντικό».
Παραδέχτηκε επίσης πως «ποτέ δεν θα μπορούσα να το κάνω αυτό στην ιδιωτική μου ζωή», αλλά αν βρίσκεται σε ένα σκηνικό περιβάλλον μπροστά σε κοινό, τότε «αντλώ ενέργεια από το κοινό και τη χρησιμοποιώ για να μου δώσει δύναμη να περάσω από αυτήν την εμπειρία. Έτσι, γίνομαι σαν ένας καθρέφτης για εσάς».
«Αν μπορώ να το κάνω αυτό στη ζωή μου, μπορείτε να το κάνετε κι εσείς στις δικές σας και μέσω αυτού απελευθερώνομαι από τον φόβο», δήλωσε η εμβληματική καλλιτέχνης.
