Υπάρχει κάτι βαθιά δυστοπικό στο να παρακολουθεί κανείς ειδήσεις γεμάτες πόλεμο, πανδημία και καταστροφή, ενώ παράλληλα παρουσιάζεται ένα νέο τεχνολογικό «θαύμα». Κάπως έτσι εμφανίζεται το NEO, το «πρώτο ανθρωποειδές ρομπότ έτοιμο για καταναλωτές, σχεδιασμένο να μεταμορφώσει τη ζωή στο σπίτι».
Ένα γκρι, μαλακό σώμα, ένα άδειο, ψυχρό πρόσωπο και μάτια-κάμερες αρκούν για να γεννήσουν ένα απλό ερώτημα: ποιος θα ήθελε ένα κινούμενο μηχάνημα επιτήρησης μέσα στο σπίτι του;
Ιδιωτικότητα υπό εξαφάνιση και τα ρομπότ
Η παραβίαση της ιδιωτικότητας που απαιτούν τέτοια ρομπότ ξεπερνά κατά πολύ τα ήδη γνωστά παραδείγματα έξυπνων συσκευών. Δεν πρόκειται μόνο για αισθητήρες, κάμερες και συνεχή συλλογή δεδομένων. Το NEO, όπως και άλλα ανθρωποειδή ρομπότ υπηρεσιών, βασίζεται σε «expert mode» για εργασίες που δεν μπορεί να ολοκληρώσει μόνο του. Με απλά λόγια, ένας απομακρυσμένος εργαζόμενος μπορεί να βλέπει το εσωτερικό του σπιτιού μέσω VR και να ελέγχει το ρομπότ. Ανατριχιαστικό.
Όταν η αυτοματοποίηση είναι απλώς βιτρίνα
Δεν είναι η πρώτη φορά που η φαντασίωση της αυτοματοποίησης δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Οι τεχνολογικές εταιρείες συχνά παρουσιάζουν προϊόντα ως πολύ πιο έξυπνα απ’ όσο είναι, βασιζόμενες σε αόρατους ανθρώπινους εργαζόμενους για να φαίνεται ότι λειτουργούν. Τα «αυτόνομα» οχήματα, για παράδειγμα, συχνά χρειάζονται ανθρώπους να τα ελέγχουν από απόσταση.
Για ποιον λόγο υπάρχουν αυτά τα ρομπότ;
Πέρα από την επιτήρηση και το χάσμα ανάμεσα στο μάρκετινγκ και την πραγματικότητα, τίθεται το βασικό ερώτημα: ποιος είναι ο σκοπός τους; Η υπόσχεση ότι η τεχνολογία θα μειώσει τις οικιακές δουλειές είναι παλιά. Ωστόσο, ιστορικά, οι οικιακές τεχνολογίες δεν μείωσαν τον συνολικό φόρτο εργασίας στο σπίτι. Αυτό είναι το γνωστό παράδοξο της Cowan: περισσότερες «εξοικονομήσεις χρόνου», αλλά όχι λιγότερη δουλειά.
Η αόρατη εργασία στο σπίτι
Οι τεχνολογίες αυτές μετέφεραν την εργασία από συλλογικές πρακτικές σε ατομική, απλήρωτη εργασία, συχνά πάνω στις πλάτες των γυναικών. Ταυτόχρονα, ανέβασαν τα πρότυπα καθαριότητας και παραγωγικότητας, δημιουργώντας περισσότερη δουλειά, όχι λιγότερη. Το αποτέλεσμα ήταν η περαιτέρω υποτίμηση της οικιακής εργασίας, παρότι στηρίζει ολόκληρη την κοινωνική και οικονομική ζωή.
Ακόμη και σήμερα, η αυξημένη αυτοματοποίηση μέσω γενετικής τεχνητής νοημοσύνης δεν οδηγεί απαραίτητα σε λιγότερη εργασία. Αντίθετα, συχνά δημιουργεί περισσότερη, χαμηλότερης ποιότητας δουλειά. Με αυτή την ιστορική εμπειρία, η αισιοδοξία γύρω από τα ρομπότ που «λύνουν» τις δουλειές του σπιτιού χρειάζεται σοβαρή δόση σκεπτικισμού.
Funwashing και εξοικείωση με το ανησυχητικό
Τα κοινωνικά δίκτυα γεμίζουν με βίντεο ρομπότ που χορεύουν, χαιρετούν ή αποτυγχάνουν κωμικά. Πρόκειται για funwashing: μια προσπάθεια να παρουσιαστούν ως ακίνδυνα και διασκεδαστικά μηχανήματα που στην πραγματικότητα είναι επικίνδυνα και ενοχλητικά. Η ψευδο-χαριτωμενιά λειτουργεί ως αντιπερισπασμός.
Το «έξυπνο σπίτι» με ανθρωποειδή ρομπότ είναι ένα βαθιά καπιταλιστικό προϊόν, με στόχους το κέρδος, τη συλλογή δεδομένων και τον έλεγχο. Με τιμή γύρω στα 30.000 δολάρια Αυστραλίας, δε θα μπει σύντομα σε πολλά σπίτια. Αλλά ακόμη κι αν γίνει προσιτό στο μέλλον, το συμπέρασμα παραμένει ξεκάθαρο: «όχι, ευχαριστώ».
