Ο κατάλογος των πιθανών οφελών των φαρμάκων GLP-1 συνεχίζει να μεγαλώνει, καθώς μια νέα ανασκόπηση κυρίως προκλινικών μελετών συνδέει αυτά τα δημοφιλή φάρμακα για τον διαβήτη και την απώλεια βάρους με τον περιορισμό των μοριακών χαρακτηριστικών της άνοιας.
Η ανασκόπηση, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου Anglia Ruskin στο Ηνωμένο Βασίλειο, εξέτασε 30 δημοσιευμένες μελέτες που διεξήχθησαν σε κυτταρικές καλλιέργειες και σε πειραματόζωα. Συγκεκριμένα, αξιολόγησαν τις επιδράσεις τεσσάρων διαφορετικών φαρμάκων GLP-1 στην επιβλαβή συσσώρευση των πρωτεϊνών αμυλοειδούς-βήτα και ταυ στον εγκέφαλο, οι οποίες χαρακτηρίζουν τη νόσο του Αλτσχάιμερ.
Από τις προκλινικές μελέτες που εξετάστηκαν, 22 έδειξαν μείωση των πλακών αμυλοειδούς-βήτα και 19 έδειξαν μείωση των συσσωματωμάτων της πρωτεΐνης tau. Αυτές οι ανώμαλες μάζες πρωτεϊνών θεωρείται ότι βλάπτουν και σκοτώνουν τους νευρώνες στην νόσο του Αλτσχάιμερ (αν και αναδύονται και άλλοι ύποπτοι).
Είμαστε πολύ μακριά από το να μπορέσουμε να πούμε ότι τα φάρμακα GLP-1, όπως το Ozempic και το Wegovy, μπορεί να μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας, ειδικά όταν η ανασκόπηση εντόπισε μόνο δύο μικρές κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.
Ωστόσο, φαίνεται ότι τα αυξανόμενα στοιχεία από κυτταρικά και ζωικά μοντέλα της νόσου υποδηλώνουν ότι υπάρχει κάποια σχέση εδώ.
«Αυτή η νέα ανασκόπηση παρέχει μία από τις πιο ολοκληρωμένες αναλύσεις μέχρι στιγμής σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα φάρμακα GLP-1 αλληλεπιδρούν με τους υποκείμενους μηχανισμούς της νόσου του Αλτσχάιμερ», λέει ο φυσιολόγος Simon Cork.
«Η μελέτη μας επισημαίνει διάφορες βιολογικές οδούς μέσω των οποίων τα φάρμακα GLP-1 ενδέχεται να επηρεάζουν τη νόσο του Αλτσχάιμερ, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης της φλεγμονής, της βελτίωσης της σηματοδότησης της ινσουλίνης στον εγκέφαλο και της μεταβολής των ενζύμων που εμπλέκονται στην παραγωγή της β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης».
Τα φάρμακα GLP-1 παίρνουν το όνομά τους από την ορμόνη γλυκαγόνο-όμοιο πεπτίδιο-1 (GLP-1) την οποία μιμούνται. Από τεχνική άποψη, είναι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1, καθώς δρουν στους ίδιους κυτταρικούς υποδοχείς με το GLP-1 για να ενεργοποιήσουν την ίδια αντίδραση: επιβράδυνση της πέψης, διέγερση της έκκρισης ινσουλίνης και μείωση της όρεξης.
Αυτά τα φάρμακα είναι ευρέως γνωστά με εμπορικές ονομασίες όπως Wegovy, Ozempic και Mounjaro, αλλά το πιο σημαντικό είναι τα δραστικά συστατικά: η σεμαγλουτίδη, η λιραγλουτίδη, η εξενατίδη και η δουλαγλουτίδη ήταν τα τέσσερα που εξετάστηκαν εδώ.
Η λιραγλουτίδη ήταν το δραστικό συστατικό που εκπροσωπήθηκε ευρύτερα σε όλη την ανασκόπηση και αποδείχθηκε το πιο συνεπές στη μείωση τόσο της β-αμυλοειδούς όσο και της ταυ σε ασφαλή επίπεδα.
Η εξενατίδη είχε τη μικρότερη επίδραση σε όλα τα δεδομένα που αναλύθηκαν, αν και σε ορισμένες μελέτες έδειξε ακόμη συσχέτιση με μειωμένη β-αμυλοειδή και ταυ.
Εξετάστηκαν επίσης δύο μικρές κλινικές δοκιμές, αν και ανέφεραν ανάμεικτα αποτελέσματα.
Ο μεταβολισμός των εγκεφαλικών κυττάρων διατηρήθηκε σε μία δοκιμή, ενώ η άλλη διαπίστωσε μείωση της β-αμυλοειδούς στα εξωκυτταρικά κυστίδια, αλλά καμία από τις δύο δοκιμές δεν διαπίστωσε ότι τα φάρμακα GLP-1 μείωσαν τη συσσώρευση της β-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο ή βοήθησαν στην αποτροπή της γνωστικής έκπτωσης.
«Αν και δεν υπάρχουν ακόμη μελέτες σε ανθρώπους που να αποδεικνύουν την επίδραση στην γνωστική έκπτωση, τα τρέχοντα στοιχεία υποδηλώνουν ότι τα φάρμακα αυτά έχουν προληπτική δράση, και όχι σε ασθενείς με διαπιστωμένη γνωστική δυσλειτουργία», λέει ο Cork.
Προηγούμενες έρευνες έχουν διαπιστώσει ότι τα άτομα που λαμβάνουν φάρμακα GLP-1 είναι λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν άνοια σε ορισμένες περιπτώσεις.
Ωστόσο, άλλες μελέτες στις οποίες συμμετείχαν άτομα με πρώιμο Αλτσχάιμερ ή ήπια γνωστική δυσλειτουργία έδωσαν αρνητικά αποτελέσματα: Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι δεν έδειξε καμία σχέση μεταξύ της σεμαγλουτίδης και της επιβράδυνσης της γνωστικής έκπτωσης.
Γνωρίζουμε επίσης ότι τόσο η παχυσαρκία όσο και ο διαβήτης – οι δύο παθήσεις για τις οποίες έχουν αναπτυχθεί τα φάρμακα GLP-1 – έχουν τη δική τους σχέση με τη άνοια. Η αποσαφήνιση των διαφορετικών μηχανισμών που εμπλέκονται και των επακόλουθων επιδράσεων στον κίνδυνο άνοιας θα χρειαστεί κάποιο χρόνο.
Ο ακριβής τρόπος με τον οποίο τα φάρμακα GLP-1 ενδέχεται να προστατεύουν από τη συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών και την άνοια απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση. Οι ερευνητές υποδεικνύουν ότι ενδέχεται να εμπλέκονται η μείωση της φλεγμονής και της παραγωγής πρωτεϊνών, καθώς και η βελτίωση της σηματοδότησης της ινσουλίνης.
Σχετικό: Επιστήμονες αποκαλύπτουν τη βέλτιστη διάρκεια ύπνου για τη μείωση του κινδύνου άνοιας
«Με περισσότερες από τις τρεις τέταρτες των προκλινικών μελετών να δείχνουν μείωση της αμυλοειδούς βήτα ή της ταυ, και με τα πρώτα σημάδια να προκύπτουν από μελέτες σε ανθρώπους, τα φάρμακα GLP-1 παραμένουν ισχυροί υποψήφιοι για μελλοντικές δοκιμές πρόληψης της νόσου του Αλτσχάιμερ», λέει ο Cork. «Τώρα χρειάζονται μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές πρώιμου σταδίου για να προσδιοριστεί αν αυτά τα πολλά υποσχόμενα σημάδια μεταφράζονται πράγματι σε απτά οφέλη για τους ασθενείς.»
Η έρευνα έχει δημοσιευτεί στο Molecular and Cellular Neuroscience.
