Ερευνητές έφεραν στο φως τα παλαιότερα γνωστά ξύλινα εργαλεία χειρός που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ, προσφέροντας μια νέα ματιά στις δεξιότητες και τη συμπεριφορά των πρώιμων ανθρώπων σχεδόν μισό εκατομμύριο χρόνια πριν.
Μια διεθνής ομάδα με επικεφαλής επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, το Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν και το Ινστιτούτο Ερευνών Φύσης Senckenberg εντόπισε τα αρχαία αντικείμενα στον αρχαιολογικό χώρο Μαραθούσα 1, στην περιοχή της Μεγαλόπολης στην κεντρική Πελοπόννησο. Τα ευρήματα χρονολογούνται περίπου 430.000 χρόνια πριν.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PNAS, περιγράφει δύο προσεκτικά επεξεργασμένα ξύλινα αντικείμενα που διαμορφώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν από ανθρώπους. Το ένα κατασκευάστηκε από ξύλο σκλήθρου (alder), ενώ το άλλο προήλθε είτε από ιτιά είτε από λεύκα. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η ανακάλυψη αυτή μετατοπίζει τα στοιχεία για αυτού του είδους τη χρήση ξύλινων εργαλείων κατά τουλάχιστον 40.000 χρόνια προς το παρελθόν.
Η τοποθεσία περιείχε επίσης λίθινα εργαλεία μαζί με κατάλοιπα ελεφάντων και άλλων ζώων, υποδηλώνοντας ότι η περιοχή χρησιμοποιούνταν κάποτε για τον τεμαχισμό θηραμάτων κοντά στις όχθες μιας αρχαίας λίμνης. Οι πρώιμοι άνθρωποι κατοικούσαν εκεί κατά τη διάρκεια του Μέσου Πλειστόκαινου.
«Το Μέσο Πλειστόκαινο ήταν μια κρίσιμη φάση στην ανθρώπινη εξέλιξη, κατά την οποία αναπτύχθηκαν πιο σύνθετες συμπεριφορές. Οι παλαιότερες αξιόπιστες ενδείξεις για τη στοχευμένη τεχνολογική χρήση των φυτών χρονολογούνται επίσης από αυτή την περίοδο», αναφέρει η Κατερίνα Χαρβάτη, παλαιοανθρωπολόγος και επικεφαλής του μακροχρόνιου ερευνητικού προγράμματος στη Μαραθούσα 1.
Οι αρχαίοι άνθρωποι επεξεργάζονταν το ξύλο με εκπληκτική επιδεξιότητα
Προηγούμενες ανακαλύψεις στην τοποθεσία, συμπεριλαμβανομένων λίθινων και οστέινων αντικειμένων, είχαν ήδη δείξει ότι οι άνθρωποι που ζούσαν εκεί πραγματοποιούσαν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων με σημαντική επιδεξιότητα. Για τον λόγο αυτό, η ερευνητική ομάδα αποφάσισε να εξετάσει προσεκτικά κομμάτια διατηρημένου ξύλου που ανακτήθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών.
«Σε αντίθεσή με τις πέτρες, τα ξύλινα αντικείμενα χρειάζονται ειδικές συνθήκες για να επιβιώσουν σε μεγάλες χρονικές περιόδους», εξηγεί η Δρ. Annemieke Milks, ειδικός στα πρώιμα ξύλινα εργαλεία.
«Εξετάσαμε όλα τα ξύλινα υπολείμματα από κοντά, παρατηρώντας τις επιφάνειές τους κάτω από μικροσκόπια. Βρήκαμε σημάδια κοπής και σκάλιξης σε δύο αντικείμενα – σαφείς ενδείξεις ότι οι πρώιμοι άνθρωποι τα είχαν διαμορφώσει».
Το ένα από τα ξύλινα αντικείμενα ήταν ένα μικρό τμήμα από κλαδί ή κορμό σκλήθρου που εμφάνιζε ξεκάθαρα σημάδια διαμόρφωσης καθώς και ίχνη φθοράς από τη χρήση. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορεί να χρησιμοποιούνταν για σκάψιμο στο μαλακό έδαφος κοντά στην όχθη της λίμνης ή πιθανώς για την αφαίρεση του φλοιού από τα δέντρα.
Το δεύτερο αντικείμενο ήταν ένα πολύ μικρότερο κομμάτι ξύλου ιτιάς ή λεύκας που επίσης έφερε ενδείξεις σκάλιξης και πιθανής χρήσης από τον άνθρωπο.
Σημάδια από νύχια θηρευτών αποκαλύπτουν ένα επικίνδυνο περιβάλλον
Δεν είχαν διαμορφωθεί από ανθρώπινα χέρια όλα τα κομμάτια ξύλου που έφεραν σημάδια στην τοποθεσία. Οι ερευνητές μελέτησαν επίσης ένα μεγαλύτερο τμήμα σκλήθρου με αυλακώσεις χαραγμένες στην επιφάνειά του. Μετά από λεπτομερή ανάλυση, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα σημάδια αυτά είχαν αφεθεί από ένα μεγάλο σαρκοφάγο ζώο, πιθανώς μια αρκούδα, και όχι από ανθρώπους.
«Τα παλαιότερα ξύλινα εργαλεία προέρχονται από μέρη όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ζάμπια, η Γερμανία και η Κίνα, και περιλαμβάνουν όπλα, ραβδιά σκαψίματος και λαβές εργαλείων. Ωστόσο, είναι όλα μεταγενέστερα από τα ευρήματά μας στη Μαραθούσα 1», επισημαίνει η Annemieke Milks. Υπάρχει μόνο μία παλαιότερη ένδειξη χρήσης ξύλου από τον άνθρωπο, στην τοποθεσία Καλάμπο Φολς της Ζάμπιας, η οποία χρονολογείται γύρω στα 476.000 χρόνια πριν. Εντούτοις, εκείνο το ξύλο δε χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο, αλλά ως δομικό υλικό.
«Ανακαλύψαμε τα παλαιότερα ξύλινα εργαλεία που είναι γνωστά μέχρι σήμερα, καθώς και την πρώτη ένδειξη αυτού του είδους από τη νοτιοανατολική Ευρώπη», δηλώνει η Χαρβάτη.
«Αυτό δείχνει για άλλη μια φορά πόσο εξαιρετικά καλές είναι οι συνθήκες διατήρησης στη Μαραθούσα 1. Και το γεγονός ότι μεγάλα σαρκοφάγα άφησαν το σημάδι τους κοντά στον τεμαχισμένο ελέφαντα, παράλληλα με την ανθρώπινη δραστηριότητα, υποδηλώνει έντονο ανταγωνισμό μεταξύ των δύο».
Στη διεθνή ερευνητική ομάδα συμμετείχαν επίσης επιστήμονες από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, το Υπουργείο Πολιτισμού και την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.
Η έρευνα στη Μαραθούσα 1 χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC) και το Γερμανικό Ίδρυμα Ερευνών (DFG).