Η κατανάλωση αλκοόλ ως τρόπος αντιμετώπισης του στρες κατά τη νεαρή ενήλικη ζωή μπορεί να προκαλέσει μόνιμες αλλαγές στον εγκέφαλο, οι οποίες παραμένουν ακόμη και μετά από χρόνια αποχής. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας μελέτης του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Alcohol: Clinical and Experimental Research.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αλλαγές αυτές δυσκολεύουν τον εγκέφαλο να προσαρμόζεται σε νέες καταστάσεις, αυξάνουν τον κίνδυνο υποτροπής στην κατανάλωση αλκοόλ σε περιόδους έντονου στρες και συνδέονται με γνωστικές διαταραχές που θυμίζουν τα πρώιμα στάδια της άνοιας και της νόσου Αλτσχάιμερ.
Ο φαύλος κύκλος στρες και αλκοόλ
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι το αλκοόλ μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση από το άγχος, όμως η συστηματική χρήση του αποδυναμώνει σταδιακά τους φυσικούς μηχανισμούς του εγκεφάλου που διαχειρίζονται το στρες.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, καθώς το άτομο χρειάζεται ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες αλκοόλ για να πετύχει το ίδιο αποτέλεσμα, ενώ οι συνέπειες της υπερβολικής κατανάλωσης προκαλούν επιπλέον στρες.
Τι έδειξαν τα πειράματα
Η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε πειράματα σε ποντίκια, των οποίων τα νευρικά κυκλώματα παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με εκείνα του ανθρώπου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο συνδυασμός χρόνιου στρες και έντονης κατανάλωσης αλκοόλ είχε πολύ πιο σοβαρές επιπτώσεις από κάθε παράγοντα ξεχωριστά. Ακόμη και μετά από μεγάλα διαστήματα πλήρους αποχής, τα ζώα είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να επιστρέψουν στο αλκοόλ όταν βίωναν νέο στρες κατά τη μέση ηλικία.
Παράλληλα, παρουσίαζαν μειωμένη γνωστική ευελιξία, δηλαδή δυσκολία να προσαρμόζονται σε νέες συνθήκες και να λαμβάνουν διαφορετικές αποφάσεις όταν άλλαζαν οι περιστάσεις.
Βλάβες σε κρίσιμο κέντρο του εγκεφάλου
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης μόνιμες αλλοιώσεις στον υπομέλανα τόπο (locus coeruleus), μια περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους που παίζει σημαντικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων και στη διαχείριση του στρες.
Στα ζώα που είχαν εκτεθεί σε αλκοόλ και χρόνιο στρες, η συγκεκριμένη περιοχή έχασε σημαντικούς μηχανισμούς που της επιτρέπουν να επανέρχεται στη φυσιολογική λειτουργία μετά από μια αγχωτική κατάσταση.
Παράλληλα, καταγράφηκαν υψηλά επίπεδα οξειδωτικού στρες, μιας μορφής κυτταρικής βλάβης που έχει συνδεθεί με τη νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις.
Νέες προοπτικές για τη θεραπεία
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα ευρήματα δείχνουν πως η δυσκολία διακοπής του αλκοόλ δεν οφείλεται μόνο στη θέληση του ατόμου. Η χρόνια έκθεση σε στρες και αλκοόλ μεταβάλλει τη λειτουργία του εγκεφάλου σε βάθος χρόνου, γεγονός που απαιτεί νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις οι οποίες θα στοχεύουν στην αποκατάσταση αυτών των μόνιμων νευροβιολογικών αλλαγών και όχι αποκλειστικά στη διακοπή της κατανάλωσης αλκοόλ.
