Η κατανάλωση ψαριού μπορεί να είναι καλή για την υγεία, αλλά ενέχει τον κρυφό κίνδυνο έκθεσης στις λεγόμενες «αιώνιες χημικές ουσίες». Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science αποκάλυψε ότι το παγκόσμιο εμπόριο θαλασσινών λειτουργεί ως ένα τεράστιο σύστημα διανομής ουσιών περι- και πολυφθοροαλκυλικών (PFAS), βιομηχανικών ρύπων που παραμένουν στο περιβάλλον για δεκαετίες.
Αυτές οι χημικές ουσίες με αιώνια διάρκεια ζωής χρησιμοποιούνται σε πολλά προϊόντα, από αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη και καλλυντικά έως συσκευασίες τροφίμων και αφρούς πυρόσβεσης. Είναι εξαιρετικά ανθεκτικές στη διάσπαση στο περιβάλλον και έχουν συνδεθεί με μια σειρά σοβαρών ασθενειών, όπως ο καρκίνος και οι ηπατικές παθήσεις.
Από τους ωκεανούς στα πιάτα
Οι PFAS μπορούν να ταξιδέψουν σε μεγάλες αποστάσεις γύρω από τον πλανήτη μέσω του αέρα και του νερού. Μόλις καταλήξουν στον ωκεανό, απορροφώνται από μικροσκοπικούς οργανισμούς στο κάτω μέρος της τροφικής αλυσίδας, όπως το πλαγκτόν και τα φύκια. Επειδή αυτές οι χημικές ουσίες δεν αποσυντίθενται, συσσωρεύονται στα σώματά τους και, όταν τα μικρά ψάρια τα τρώνε, οι τοξικές ουσίες μεταφέρονται στην τροφική αλυσίδα. Τα μεγάλα αρπακτικά ψάρια, αυτά που καταλήγουν στα πιάτα μας, τρώνε αυτά τα μικρότερα θαλάσσια πλάσματα και, ως αποτέλεσμα, οι χημικές συγκεντρώσεις συσσωρεύονται στους ιστούς και τα όργανα τους.
Στην έρευνά τους, οι ερευνητές προσπάθησαν να χαρτογραφήσουν τον τρόπο με τον οποίο κινούνται αυτές οι χημικές ουσίες όταν βρίσκονται μέσα στα ψάρια. Δημιούργησαν ένα υπολογιστικό μοντέλο που καλύπτει 212 διαφορετικά είδη για να παρακολουθήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι τοξίνες συσσωρεύονται στην τροφική αλυσίδα και στη συνέχεια το επικύρωσαν με εργαστηριακές δοκιμές σε ψάρια από πολλές χώρες. Στη συνέχεια, η ομάδα συνδύασε αυτά τα δεδομένα με τα αρχεία του παγκόσμιου εμπορίου για να δει πώς τα ψάρια και τα PFAS μεταφέρονται από τη μία χώρα στην άλλη.
Εισαγόμενος κίνδυνος
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα ήταν ότι το διεθνές εμπόριο ψαριών λειτουργεί σαν μια παγκόσμια μεταφορική ταινία, αναδιανέμοντας PFAS από μολυσμένες περιοχές σε καταναλωτές που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.Πριν από αυτή τη μελέτη, γενικά θεωρούταν ότι οι αιώνιες χημικές ουσίες ήταν ένα τοπικό πρόβλημα. Αν τα ποτάμια και οι θάλασσες μίας χώρας ήταν καθαρά, τότε το ίδιο ίσχυε και για τα ψάρια. Ωστόσο, μια χώρα με καθαρό νερό μπορεί να εξακολουθεί να εκτίθεται σε υψηλά επίπεδα PFAS μέσω των θαλασσινών που εισάγει από άλλα μέρη του κόσμου. Για παράδειγμα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι Ιταλοί αγοράζουν μόνο το 11% των ψαριών τους από τη Σουηδία, αλλά αυτό αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 35% της έκθεσής τους σε PFAS.
Δεδομένου ότι αυτό το πρόβλημα δεν γνωρίζει σύνορα, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι απαιτείται μια ενοποιημένη παγκόσμια στρατηγική για την προστασία της δημόσιας υγείας.
«Η μελέτη μας υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη ενίσχυσης της παγκόσμιας συνεργασίας και των πολιτικών για τη διευκόλυνση της ελαχιστοποίησης της έκθεσης του ανθρώπου σε PFAS από την κατανάλωση θαλάσσιων ψαριών, ιδίως μέσω της προώθησης σχετικών κατευθυντήριων γραμμών για το διεθνές εμπόριο ψαριών και του αυστηρότερου ελέγχου των PFAS μακράς αλυσίδας».
Υπάρχουν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι αυτή η προσέγγιση λειτουργεί. Οι παγκόσμιες προσπάθειες για τη σταδιακή κατάργηση του PFOS (υπερφθοροοκτανοσουλφονικό οξύ) έχουν συμβάλει στη μείωση του κινδύνου για την υγεία από αυτή την αιώνια χημική ουσία στα θαλάσσια ψάρια κατά 72% από το 2009.
