Ένα αστρονομικό αίνιγμα που απασχολεί τους επιστήμονες για περισσότερο από έναν αιώνα ίσως βρίσκεται πλέον κοντά στη λύση του. Το Θήτα του Ηριδανού (Theta Eridani), το τρίτο φωτεινότερο άστρο του αστερισμού του Ηριδανού, εμφανίζει σήμερα μέγεθος 2,9. Ωστόσο, οι αρχαίοι αστρονόμοι το περιέγραφαν ως ένα από τα λαμπρότερα άστρα του ουρανού.
Ο Ίππαρχος, γύρω στο 129 π.Χ., το χαρακτήρισε ως «το φωτεινότερο και το νοτιότερο από όλα στον Ποταμό». Αργότερα, ο Πτολεμαίος το κατέταξε ανάμεσα στα 13 πιο λαμπρά άστρα του ουρανού στο έργο του «Αλμαγέστη», ενώ τον 10ο αιώνα ο Πέρσης αστρονόμος αλ-Σούφι εξακολουθούσε να του αποδίδει φωτεινότητα πρώτου μεγέθους.
Η εικόνα άλλαξε το 1603, όταν ο Ολλανδός εξερευνητής Φρέντερικ ντε Χάουτμαν δημοσίευσε κατάλογο του νότιου ουρανού, όπου το άστρο εμφανιζόταν πλέον με φωτεινότητα αντίστοιχη της σημερινής.
Θήτα: Ένα τριπλό αστρικό σύστημα
Σύγχρονες παρατηρήσεις αποκάλυψαν ότι το Theta Eridani δεν είναι ένα μοναδικό άστρο, αλλά ένα σύστημα τριών άστρων. Δύο από αυτά σχηματίζουν ένα πολύ κοντινό δυαδικό σύστημα, ενώ ένα τρίτο βρίσκεται σε μεγαλύτερη απόσταση.
Οι ερευνητές Idel Waisberg και Boaz Katz υποστηρίζουν ότι οι αρχαίες καταγραφές ήταν πιθανότατα σωστές και δεν οφείλονταν σε λάθη παρατήρησης ή αντιγραφής. Απέκλεισαν σενάρια όπως σύγχυση με άλλο φωτεινότερο άστρο, τυπογραφικά λάθη ή σφάλματα λόγω της θέσης του άστρου κοντά στον ορίζοντα.
Μια εντυπωσιακή εξήγηση
Με τη βοήθεια σύγχρονων τεχνικών παρατήρησης διαπίστωσαν ότι τα δύο κεντρικά άστρα περιφέρονται σε εξαιρετικά μικρή απόσταση μεταξύ τους και βρίσκονται πολύ κοντά στο όριο όπου η βαρύτητα του ενός μπορεί να αποσπάσει ύλη από το άλλο.
Σύμφωνα με το προτεινόμενο σενάριο, το μεγαλύτερο άστρο, καθώς εξελισσόταν, διαστέλλονταν σταδιακά και άρχισε να μεταφέρει ύλη στον συνοδό του. Η διαδικασία αυτή απελευθέρωσε μεγάλες ποσότητες ενέργειας, προκαλώντας μια μακροχρόνια αύξηση της φωτεινότητας που θα μπορούσε να διήρκεσε περίπου χίλια χρόνια – ακριβώς την περίοδο κατά την οποία οι αρχαίοι αστρονόμοι το περιέγραφαν ως εξαιρετικά λαμπρό.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι απομένουν ακόμη ερωτήματα σχετικά με τη διάρκεια και την ένταση ενός τέτοιου φαινομένου. Η ανακάλυψη και μελέτη παρόμοιων δυαδικών συστημάτων στο μέλλον αναμένεται να προσφέρει νέες απαντήσεις για την εξέλιξη των άστρων.