Οι αστρονόμοι ανακάλυψαν μια τεράστια και διαστελλόμενη φυσαλίδα αερίου και σκόνης που περιβάλλει έναν κόκκινο υπεργίγαντα αστέρα – τη μεγαλύτερη δομή αυτού του είδους που έχει ποτέ παρατηρηθεί στον Γαλαξία μας. Η φυσαλίδα, που περιέχει μάζα ίση με αυτή του ήλιου, δημιουργήθηκε από μια μυστηριώδη αστρική έκρηξη πριν από περίπου 4.000 χρόνια. Γιατί ο αστέρας επέζησε από ένα τόσο ισχυρό γεγονός παραμένει γρίφος, λένε οι επιστήμονες.
Τα αποτελέσματα έχουν γίνει αποδεκτά για δημοσίευση στο περιοδικό Astronomy and Astrophysics και είναι διαθέσιμα στην πλατφόρμα arXiv. Η ερευνητική ομάδα, υπό την ηγεσία του Mark Siebert από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Chalmers, χρησιμοποίησε το ραδιοτηλεσκόπιο ALMA στη Χιλή για να παρατηρήσει τον αστέρα DFK 52 – έναν κόκκινο υπεργίγαντα παρόμοιο με τον γνωστό αστέρα Betelgeuse.
«Μας περίμενε μια μεγάλη έκπληξη όταν είδαμε τι έδειχνε το ALMA. Ο αστέρας είναι σχεδόν δίδυμος του Betelgeuse, αλλά περιβάλλεται από μια τεράστια, ακατάστατη φυσαλίδα υλικού», λέει ο Siebert.
Η τεράστια φυσαλίδα αερίου και σκόνης
Η φυσαλίδα, ένα σύμπλεγμα νεφών αερίου και σκόνης, έχει μάζα ίση με αυτή του ήλιου και εκτείνεται σε απόσταση 1,4 έτη φωτός από τον αστέρα. Αυτό είναι δεκάδες χιλιάδες φορές μεγαλύτερο από το δικό μας ηλιακό σύστημα.
Αν ο αστέρας βρισκόταν σε απόσταση όσο ο Betelgeuse από εμάς, η φυσαλίδα θα φαινόταν να καλύπτει το ένα τρίτο της διαμέτρου της πανσελήνου στον ουρανό.
Οι ραδιοπαρατηρήσεις του ALMA επέτρεψαν στους αστρονόμους να μετρήσουν την κίνηση των μορίων στο νέφος, αποκαλύπτοντας ότι η φυσαλίδα διαστέλλεται. Πιστεύουν ότι σχηματίστηκε όταν ο αστέρας ξαφνικά εκτόξευσε μέρος των εξωτερικών του στρωμάτων σε μια ισχυρή έκρηξη πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια.
«Η φυσαλίδα αποτελείται από υλικό που παλαιότερα ήταν μέρος του αστέρα. Πρέπει να εκτοξεύτηκε σε ένα δραματικό γεγονός, μια έκρηξη, που συνέβη πριν από περίπου 4.000 χρόνια. Σε κοσμικούς όρους, αυτό ήταν μόλις πριν από μια στιγμή», λέει η Elvire De Beck, αστρονόμος στο Chalmers.
Η επόμενη υπερκαινοφανής του γαλαξία;
Ο λόγος που ο DFK 52 έχασε τόση μάζα χωρίς να εκραγεί ως υπερκαινοφανής αστέρας παραμένει άγνωστος. Μια πιθανότητα είναι ότι ο αστέρας έχει έναν κρυφό συνοδό που τον βοήθησε να εκτοξεύσει τα εξωτερικά του στρώματα.
«Για εμάς, αποτελεί μυστήριο πώς ο αστέρας κατάφερε να αποβάλει τόσο πολύ υλικό σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Ίσως, όπως φαίνεται να συμβαίνει με τον Betelgeuse, έχει έναν συνοδό αστέρα που ακόμη δεν έχει ανακαλυφθεί», λέει ο Siebert.
Οι κόκκινοι υπεργίγαντες όπως ο DFK 52 πλησιάζουν στο τέλος της ζωής τους και αναμένεται να εκραγούν ως υπερκαινοφανείς αστέρες. Μήπως αυτός ο αστέρας είναι ο επόμενος;
«Αν αυτός είναι ένας τυπικός κόκκινος υπεργίγαντας, θα μπορούσε να εκραγεί μέσα στο επόμενο εκατομμύριο χρόνια. Σχεδιάζουμε περαιτέρω παρατηρήσεις για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει – και για να ανακαλύψουμε αν αυτός μπορεί να είναι ο επόμενος υπερκαινοφανής αστέρας του Γαλαξία μας», λέει η De Beck.
Περισσότερες πληροφορίες: Mark A. Siebert et al, Stephenson 2 DFK 52: Ανακάλυψη ενός εξωτικού κόκκινου υπεργίγαντα στο τεράστιο αστρικό σμήνος RSGC2, arXiv (2025). DOI: 10.48550/arxiv.2507.11609
Πληροφορίες περιοδικού: Αστρονομία & Αστροφυσική , arXiv
Παρέχεται από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Chalmers
