Μια νέα επιστημονική μελέτη υποστηρίζει ότι η σύγχρονη νευροεπιστήμη και η ψυχανάλυση ίσως έχουν πολύ περισσότερα κοινά στοιχεία απ’ όσα πιστευόταν μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου του Όσλο, μία από τις κυρίαρχες θεωρίες για τη λειτουργία του εγκεφάλου παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με ιδέες που ανέπτυξε ο Σίγκμουντ Φρόιντ στα τέλη του 19ου αιώνα.
Ο εγκέφαλος ως «μηχανή προβλέψεων»
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται το λεγόμενο «μοντέλο πρόβλεψης», σύμφωνα με το οποίο ο εγκέφαλος δεν αντιδρά απλώς στα εξωτερικά ερεθίσματα, αλλά δημιουργεί συνεχώς προβλέψεις για το τι πρόκειται να συμβεί. Στη συνέχεια συγκρίνει αυτές τις προβλέψεις με τις πληροφορίες που λαμβάνει από το περιβάλλον και τις αναθεωρεί όταν χρειάζεται.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η διαδικασία αυτή μοιάζει με ψυχαναλυτικές έννοιες που περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ερμηνεύουν την πραγματικότητα μέσα από προηγούμενες εμπειρίες, προσδοκίες και ασυνείδητα πρότυπα συμπεριφοράς.
Από την προβολή στις προσδοκίες
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ψυχαναλυτική έννοια της «προβολής». Σύμφωνα με τη μελέτη, όταν αποδίδουμε σε άλλους ανθρώπους προθέσεις, συναισθήματα ή χαρακτηριστικά, ο εγκέφαλος διαμορφώνει την αντίληψή μας με βάση ήδη υπάρχουσες προσδοκίες.
Οι εμπειρίες από προηγούμενες σχέσεις επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε νέες καταστάσεις. Έτσι, πολλές φορές ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των άλλων όχι όπως πραγματικά είναι, αλλά όπως περιμένουμε να είναι.
Νέα ματιά στις ψυχικές διαταραχές
Η σύνδεση των δύο θεωρητικών προσεγγίσεων μπορεί να προσφέρει νέες εξηγήσεις για ψυχικές διαταραχές. Για παράδειγμα, η επίμονη αναμονή κριτικής, απόρριψης ή εχθρότητας από τους άλλους μπορεί να θεωρηθεί ένα άκαμπτο μοντέλο πρόβλεψης που διατηρείται επειδή μειώνει την αβεβαιότητα, ακόμη κι αν παραμορφώνει την πραγματικότητα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ψυχοθεραπεία συχνά χρειάζεται να λειτουργεί μέσα από τη σχέση θεραπευτή και θεραπευόμενου, ώστε νέες εμπειρίες να αντικαταστήσουν σταδιακά παγιωμένα πρότυπα σκέψης και συμπεριφοράς.
Προς μια πιο ολοκληρωμένη ψυχολογία
Η μελέτη καταλήγει ότι η νευροεπιστήμη μπορεί να προσφέρει τη βιολογική βάση των ψυχαναλυτικών θεωριών, ενώ η ψυχανάλυση μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι εγκεφαλικές διεργασίες βιώνονται στην καθημερινή ζωή. Ο συνδυασμός των δύο προσεγγίσεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια πιο ολοκληρωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη κατανόηση της ανθρώπινης ψυχής.