Η ιδέα της μεταφοράς κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης στο διάστημα κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος. Εταιρείες όπως η SpaceX του Έλον Μασκ, αλλά και ο Τζεφ Μπέζος, η Google και η OpenAI εξετάζουν σενάρια αξιοποίησης της αδιάκοπης ηλιακής ενέργειας στο διάστημα, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής επιβάρυνσης στη Γη.
Ωστόσο, σύμφωνα με νέα ανάλυση, όταν ληφθεί υπόψη ολόκληρος ο κύκλος ζωής αυτών των υποδομών, τα περιβαλλοντικά οφέλη αποδεικνύονται πολύ λιγότερο προφανή.
Ένα παλιό όραμα επιστρέφει
Η ιδέα της μεταφοράς ρυπογόνων δραστηριοτήτων εκτός Γης δεν είναι καινούργια. Ήδη από τη δεκαετία του 1970, η NASA είχε εξετάσει την κατασκευή τεράστιων διαστημικών ηλιακών σταθμών, ενώ είχαν προταθεί ακόμη και σχέδια αποθήκευσης πυρηνικών υλικών στη Σελήνη ή αποστολής επικίνδυνων αποβλήτων προς τον Ήλιο.
Τα περισσότερα από αυτά τα σχέδια εγκαταλείφθηκαν κυρίως για πολιτικούς και περιβαλλοντικούς λόγους.
Σήμερα, όμως, η εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και η συνεχώς αυξανόμενη ενεργειακή κατανάλωση των data centers επαναφέρουν παρόμοιες προτάσεις στο προσκήνιο.
Η ενεργειακή δίψα της τεχνητής νοημοσύνης
Τα επίγεια κέντρα δεδομένων καταναλώνουν ήδη τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, υπολογίζεται ότι αντιστοιχούσαν περίπου στο 5% της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας το 2025, ενώ οι ανάγκες τους αναμένεται να τριπλασιαστούν έως το 2028.
Η συνεχής ηλιακή ακτινοβολία στο Διάστημα προβάλλεται ως ιδανική λύση, καθώς οι δορυφορικές εγκαταστάσεις θα μπορούσαν θεωρητικά να λειτουργούν αδιάκοπα χωρίς τις εναλλαγές ημέρας και νύχτας.
Η ψύξη αποτελεί μεγάλο πρόβλημα
Παρά την απουσία ατμόσφαιρας, το Διάστημα δεν αποτελεί ιδανικό περιβάλλον για την ψύξη ηλεκτρονικών συστημάτων.
Χωρίς αέρα ή νερό για τη μεταφορά της θερμότητας, οι ισχυροί επεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης απαιτούν τεράστια συστήματα ψύξης με ψυγεία γεμάτα αμμωνία, τα οποία αποβάλλουν τη θερμότητα μέσω υπέρυθρης ακτινοβολίας.
Τα συστήματα αυτά είναι ιδιαίτερα ογκώδη και συχνά μεγαλύτερα από τους ίδιους τους υπολογιστές που ψύχουν, αυξάνοντας σημαντικά το βάρος κάθε εκτόξευσης.
Το κόστος των εκτοξεύσεων
Η υλοποίηση διαστημικών data centers βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην επιτυχία του πυραύλου Starship της SpaceX.
Κάθε εκτόξευση καταναλώνει περισσότερους από 1.000 μετρικούς τόνους υγρού μεθανίου και εκλύει περίπου 80.000 μετρικούς τόνους διοξειδίου του άνθρακα – ποσότητα αντίστοιχη με τις ετήσιες εκπομπές περίπου 20.000 αυτοκινήτων.
Επιπλέον, η αιθάλη που απελευθερώνεται στη στρατόσφαιρα έχει πολύ μεγαλύτερη επίδραση στην υπερθέρμανση του πλανήτη σε σχέση με τις εκπομπές στην επιφάνεια της Γης και συμβάλλει στη φθορά της στιβάδας του όζοντος.
Περιορισμένη διάρκεια ζωής
Οι ηλιακοί συλλέκτες και τα ηλεκτρονικά εξαρτήματα υποβαθμίζονται ταχύτερα στο Διάστημα λόγω της έντονης κοσμικής ακτινοβολίας.
Παράλληλα, τα μικροκυκλώματα είναι ευάλωτα στο φαινόμενο του «bit flipping», κατά το οποίο σωματίδια υψηλής ενέργειας μεταβάλλουν τυχαία τα αποθηκευμένα δεδομένα.
Η επισκευή ή η ανάκτηση εξοπλισμού από τροχιά θεωρείται οικονομικά ασύμφορη. Για παράδειγμα, οι δορυφόροι της SpaceX έχουν εκτιμώμενη διάρκεια ζωής περίπου πέντε ετών πριν εισέλθουν ξανά στην ατμόσφαιρα και καταστραφούν κατά την επανείσοδο.
Οι περιβαλλοντικές συνέπειες από την καύση τόσο μεγάλου αριθμού δορυφόρων παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες.
Ο κίνδυνος των διαστημικών συγκρούσεων
Στα σχέδια της SpaceX προβλέπεται η διασύνδεση εκατοντάδων χιλιάδων ή ακόμη και εκατομμυρίων δορυφόρων μέσω συνδέσεων λέιζερ.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ακόμη και μία σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές συγκρούσεις και παραγωγή διαστημικών συντριμμιών, δημιουργώντας το λεγόμενο «σύνδρομο Κέσλερ», το οποίο θα μπορούσε να δυσχεράνει σημαντικά τις μελλοντικές διαστημικές αποστολές.
Μεγάλη κατανάλωση νερού στη Γη
Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα δεν περιορίζεται μόνο στο Διάστημα.
Κάθε εκτόξευση απαιτεί περίπου δύο εκατομμύρια λίτρα νερού για την προστασία της εξέδρας εκτόξευσης και τη συγκράτηση της σκόνης και της θερμότητας.
Παράλληλα, έχουν διατυπωθεί καταγγελίες ότι σε ορισμένες εκτοξεύσεις της SpaceX μολυσμένα νερά από το σύστημα ψύξης κατέληξαν σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές στις ακτές του Τέξας.
Ανοιχτά ερωτήματα
Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι τα σχέδια για διαστημικά κέντρα δεδομένων αποτελούν περισσότερο ένα μακροπρόθεσμο επιχειρηματικό όραμα παρά μια άμεσα εφαρμόσιμη λύση για τις ανάγκες της τεχνητής νοημοσύνης.
Σε κάθε περίπτωση, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η μεταφορά της υπολογιστικής ισχύος στο διάστημα δεν εξαφανίζει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά απλώς μεταφέρει μέρος των επιπτώσεων σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, του οποίου οι συνέπειες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες.
