Οι ερευνητές εμβαθύνoυν στο διαχρονικό ερώτημα του πότε αναδύεται η συνείδηση στα ανθρώπινα βρέφη, προτείνοντας μια νέα μέθοδο για να ρίξουν φως σε αυτό το ασύλληπτο φαινόμενο.
Η διερεύνηση του χρόνου εμφάνισης της συνείδησης απασχολεί τους στοχαστές εδώ και αιώνες, από τις σκέψεις του φιλοσόφου του 17ου αιώνα Ρενέ Ντεκάρτ, ο οποίος προβληματίστηκε σχετικά με τις γνωστικές ικανότητες των βρεφών σε σύγκριση με τους ενήλικες. Σήμερα, η έρευνα αυτή παραμένει ο κεντρικός γρίφος τόσο για τους ψυχολόγους όσο και για τους φιλοσόφους.
Με αφορμή ένα πρόσφατο άρθρο στο Trends in Cognitive Sciences, ακαδημαϊκοί από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ πρότειναν μια καινοτόμο προσέγγιση με στόχο να βοηθήσουν τους επιστήμονες να εντοπίσουν την έναρξη της συνείδησης στα μωρά. Ο Dr. Henry Taylor, αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας, και ο Andrew Bremner, καθηγητής Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, πρότειναν αυτή τη μέθοδο σε μια επιστολή προς τον συντάκτη, που δημοσιεύθηκε επίσης στο Trends in Cognitive Sciences.
Η καινοτόμος μέθοδος
Η προσέγγισή τους περιλαμβάνει τον εντοπισμό δεικτών συνείδησης που παρατηρούνται στους ενήλικες και την παρακολούθηση της εμφάνισης παρόμοιων δεικτών στα βρέφη κατά τη διάρκεια των αναπτυξιακών τους σταδίων.
«Για παράδειγμα, φανταστείτε ότι στους ενήλικες γνωρίζουμε ότι μια πολύ συγκεκριμένη συμπεριφορά ή ένα συγκεκριμένο μοτίβο ενεργοποίησης του εγκεφάλου συνοδεύει πάντα τη συνείδηση. Τότε, αν μπορούμε να προσδιορίσουμε πότε εμφανίζεται αυτή η συμπεριφορά ή η ενεργοποίηση του εγκεφάλου στα μωρά, έχουμε σοβαρούς λόγους να πιστεύουμε ότι τότε εμφανίζεται η συνείδηση στα μωρά. Συμπεριφορές και ενεργοποιήσεις του εγκεφάλου όπως αυτές είναι αυτό που αποκαλούμε “δείκτες” της συνείδησης» ανέφερε ο Dr.Taylor, εξηγώντας το σκεπτικό αυτής της προσέγγισης.
Η πρόκληση στην αξιολόγηση της συνείδησης των βρεφών έγκειται στο γεγονός ότι τα μωρά δεν μπορούν να εκφράσουν τις εμπειρίες τους, γεγονός που καθιστά τις παραδοσιακές μεθόδους έρευνας ανεφάρμοστες.
«Είναι πραγματικά δύσκολο να καθοριστεί πότε τα μωρά αποκτούν συνείδηση. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι τα βρέφη δεν μπορούν να αναφέρουν τις εμπειρίες τους και, όπως θα γνωρίζουν οι περισσότεροι γονείς, μπορεί να είναι μάλλον μη συνεργάσιμα, ιδίως όταν πρόκειται για πειραματικές εργασίες» υπογράμμισε ο Dr. Bremner.
Δεδομένου αυτού του περιορισμού, οι ερευνητές τάσσονται υπέρ του προσδιορισμού μιας ποικιλόμορφης σειράς δεικτών συνείδησης που εκδηλώνονται σε πρώιμα και όψιμα στάδια ανάπτυξης. Στο πρόσφατο άρθρο του καθηγητή Tim Bayne και των συνεργατών του, προτάθηκαν τέσσερις συγκεκριμένοι δείκτες συνείδησης, μερικοί από τους οποίους παρατηρούνται στα τελευταία στάδια της κύησης και άλλοι στην πρώιμη βρεφική ηλικία.
Η μελέτη αυτή υποστήριξε ότι η συνείδηση αναδύεται νωρίς, ενδεχομένως ακόμη και από το τελευταίο προγεννητικό τρίμηνο. Ωστόσο, οι καθηγητές Bremner και Taylor υποστηρίζουν ότι η προοπτική αυτή παραβλέπει πρόσθετους δείκτες συνείδησης που εντοπίστηκαν σε προηγούμενες έρευνες.
Αυτοί οι εναλλακτικοί δείκτες περιλαμβάνουν το δείξιμο, τον σκόπιμο έλεγχο και τη ρητή μνήμη. Ο Dr. Taylor τονίζει την πολυπλοκότητα του θέματος, δηλώνοντας: «Ένα από τα περίπλοκα ζητήματα είναι ότι δεν φαίνεται ότι όλοι οι δείκτες δείχνουν την ίδια ηλικία για την εμφάνιση της συνείδησης. Αυτοί που αναφέρονται από τον Bayne και τους συνεργάτες του υποδεικνύουν κάπου μεταξύ του τρίτου τριμήνου της εγκυμοσύνης και της πρώιμης βρεφικής ηλικίας, αλλά άλλοι δείκτες υποδεικνύουν ότι η ηλικία μπορεί να είναι γύρω στο ένα έτος. Στην πραγματικότητα, στο πραγματικά ακραίο άκρο, ορισμένοι δείκτες εμφανίζονται μόνο σε ηλικία περίπου 3-4 ετών».
Ο Dr. Bremner καταλήγει υποστηρίζοντας μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τον προσδιορισμό των δεικτών, ενσωματώνοντας εκείνους που εκδηλώνονται τόσο σε πρώιμα όσο και σε όψιμα αναπτυξιακά στάδια.
Προτείνει να εξεταστούν διάφορα αναπτυξιακά μοντέλα εμφάνισης της συνείδησης, θεωρώντας ότι ορισμένοι δείκτες μπορεί να εμφανίζονται σε ομάδες σε διαφορετικά σημεία της ανάπτυξης. Επιπλέον, προτείνει την πιθανότητα μιας συνεχούς και σταδιακής εμφάνισης ορισμένων δεικτών κατά τη διάρκεια της κύησης και της πρώιμης ζωής.
«Πιστεύουμε ότι με την ομαδοποίηση αυτής της ευρείας επιλογής δεικτών, μπορεί τελικά να είμαστε σε θέση να απαντήσουμε στο ερώτημα που μας προβληματίζει εδώ και χιλιάδες χρόνια. Αλλά είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι η απάντηση μπορεί να μην είναι απλή!» προειδοποιεί ο Dr. Bremner, υπογραμμίζοντας την πολυπλοκότητα της διαλεύκανσης του μυστηρίου της βρεφικής συνείδησης.
