Η Sarah Dalessi, τελειόφοιτη στο College of Science του Πανεπιστημίου της Αλαμπάμα στο Χάντσβιλ (UAH), είναι η επικεφαλής συγγραφέας της επιστημονικής δημοσίευσης στο The Astrophysical Journal που περιγράφει την ανακάλυψη της ταχύτερης έκρηξης ακτίνων γάμμα (gamma-ray burst – GRB) που έχει παρατηρηθεί ποτέ.
Έκρηξη ακτίνων-γάμμα που ξεπερνάει τις υπόλοιπες
Η GRB 230307A ανήκει στην κατηγορία των υπερσχετικιστικών εκρήξεων, καθώς η ταχύτητα του πίδακα σωματιδίων της έφτασε το 99,99998% της ταχύτητας του φωτός, δηλαδή περίπου 299.337 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, καθιστώντας τη την ταχύτερη GRB που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα. Η παρατήρηση κατέστη δυνατή χάρη στα δεδομένα του Fermi Gamma-ray Burst Monitor, ενός από τα βασικά όργανα του διαστημικού τηλεσκοπίου Fermi της NASA.
Ο συντελεστής Lorentz, που εκφράζει τη σχετικιστική ταχύτητα του πίδακα, έφτασε την τιμή 1.600, τη μεγαλύτερη που έχει μετρηθεί ποτέ. Συνήθως, οι εκρήξεις ακτίνων γάμμα εμφανίζουν τιμές από 100 έως 1.000, με τυπικό μέσο όρο γύρω στο 300.
Διεθνής συνεργασία και ιστορικές παρατηρήσεις
Η Dalessi εργάζεται από το 2021 με την ομάδα Gamma-ray Burst Monitor (GBM), μια διεθνή συνεργασία μεταξύ της NASA, του National Space Science and Technology Center (NSSTC) στο UAH και του Ινστιτούτου Max Planck για Εξωγήινη Φυσική στη Γερμανία. Η ίδια ομάδα πρόσφατα ανακάλυψε και την λαμπρότερη GRB που έχει παρατηρηθεί ποτέ.
Το διαστημικό παρατηρητήριο Fermi εκτοξεύτηκε το 2008 για τη μελέτη των υψηλότερων ενεργειών φωτός στο σύμπαν, τις ακτίνες γάμμα, που προέρχονται από τα πιο ακραία κοσμικά φαινόμενα.
Η Dalessi εξηγεί:
«Κατά τη διάρκεια μίας από τις βάρδιές μου ως “Burst Advocate”, έλαβα την ειδοποίηση για την GRB 230307A και κατάλαβα αμέσως ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά φωτεινό γεγονός, ίσως τη δεύτερη ή τρίτη πιο φωτεινή GRB στην ιστορία».
Σύμφωνα με τον συν-συγγραφέα της μελέτης, Dr. Peter Veres, «η GRB 230307A είναι η δεύτερη λαμπρότερη έκρηξη ακτίνων γάμμα που έχει καταγραφεί τα τελευταία 50 χρόνια».
Κιλονόβα, νετρονικά άστρα και βαριά στοιχεία
Η έρευνα παρείχε επίσης νέα δεδομένα από την παρατήρηση ενός φαινομένου κιλονόβα, ενός οπτικού σήματος που συνοδεύει τις συγχωνεύσεις αστέρων νετρονίων. Αυτές οι συγκρούσεις θεωρούνται κοσμικά «εργαστήρια» παραγωγής των πιο βαριών στοιχείων του σύμπαντος.
Η Dalessi επισημαίνει:
«Οι συγχωνεύσεις συμπαγών αντικειμένων, όπως δύο άστρα νετρονίων, λειτουργούν σαν μια κοσμική κουζίνα για τη δημιουργία βαρέων στοιχείων. Κατά τη σύγκρουση εκτοξεύεται πλούσιο σε νετρόνια υλικό που οδηγεί στη δημιουργία στοιχείων όπως ο χρυσός και η πλατίνα».
Περισσότερες πληροφορίες: S. Dalessi et al, Παρατηρήσεις Fermi-GBM του GRB 230307A: Μια εξαιρετικά φωτεινή έκρηξη ακτίνων γάμμα μακράς διάρκειας με συσχετισμένη Kilonova, The Astrophysical Journal (2025). DOI: 10.3847/1538-4357/ae0a1d
Πληροφορίες περιοδικού: Αστροφυσικό Περιοδικό
Παρέχεται από το Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα στο Χάντσβιλ
