Ένα τζετ φορτισμένων σωματιδίων που κινείται σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός, προερχόμενο από τα απομεινάρια ενός αστεριού που διαλύθηκε από μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα, θεωρείται ένα από τα πιο φωτεινά και ενεργειακά φαινόμενα που έχουν παρατηρηθεί ποτέ στο σύμπαν.
Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως tidal disruption event (TDE), έχει τόση ισχύ που οι αστρονόμοι επέλεξαν να το συγκρίνουν με το «Death Star» του Star Wars, που μπορεί να καταστρέψει ολόκληρους πλανήτες.
Η καταστροφική δύναμη του AT2018hyz
Η ενέργεια που απελευθερώνεται από το AT2018hyz υπερβαίνει μεταξύ ενός τρισεκατομμυρίου και 100 τρισεκατομμυρίων φορές την εκτιμώμενη ισχύ του «Death Star». Όπως και στην περίπτωση του Star Wars, οποιοιδήποτε πλανήτες βρίσκονται στο δρόμο αυτού του τζετ κινδυνεύουν σοβαρά. Σύμφωνα με την Yvette Cendes, ραδιοαστρονόμο στο Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, «Οι πλανήτες θα καταστραφούν για τα πρώτα λίγα έτη φωτός».
Η ενέργεια που απελευθερώνει αυτό το TDE εξαρτάται από το αν το τζετ είναι σχετικιστικό ή όχι. Τα σχετικιστικά τζετ από TDE είναι πολύ σπάνια, μόλις το 1% των γνωστών περιπτώσεων, ενώ το υπόλοιπο 99% παρουσιάζει σφαιρική, αργότερη εκροή. Στο σενάριο που προτιμά η Cendes, η ενέργεια του τζετ φτάνει 5 x 10^55 ergs, συγκριτικά με 2 x 10^50 ergs για την πιο αργή εκροή.
Η «αναγέννηση» του AT2018hyz
Αν και το AT2018hyz είχε ανακαλυφθεί το 2018 ως ένα σχετικά συνηθισμένο TDE, το 2022 ξαναζωντάνεψε με αύξηση φωτεινότητας στα ραδιοκύματα, πιθανώς λόγω ακτινοβολίας synchrotron από το τζετ. Η Cendes το έχει χαϊδευτικά ονομάσει «Jetty McJetface». Η φωτεινότητα σήμερα είναι πενήντα φορές μεγαλύτερη από την αρχική παρατήρηση, και η εκπομπή ενέργειας συνεχίζει να αυξάνεται, αναμένεται να φτάσει στο μέγιστο το 2027.
Η προέλευση και η σπανιότητα των τζετ
Η δημιουργία σχετικιστικών τζετ από TDE παραμένει αίνιγμα. Υποθέσεις δείχνουν ότι τα μαγνητικά πεδία παίζουν ρόλο, αλλά φαίνεται ότι χρειάζονται και άλλες συνθήκες, διαφορετικά θα τα βλέπαμε πιο συχνά. Η σπανιότητα αυτών των φαινομένων, μαζί με την προσεχή λειτουργία του Square Kilometer Array (SKA), δημιουργεί προοπτικές για την ανεύρεση πολλών νέων τζετ στο μέλλον.
Η δημοσίευση των ευρημάτων
Η ομάδα της Cendes δημοσίευσε τα αποτελέσματά της στις 5 Φεβρουαρίου στο The Astrophysical Journal, προσφέροντας σημαντικές πληροφορίες για το πώς μια μαύρη τρύπα μπορεί να απελευθερώσει τεράστιες ποσότητες ενέργειας πολλά χρόνια μετά την κατανάλωση ενός αστεριού.
