Ένας σπάνιος μετεωρίτης που εντοπίστηκε στην έρημο Σαχάρα περιέχει την πρώτη οριστική απόδειξη για την ύπαρξη ενός χαμένου πλανήτη, ο οποίος μπορεί να είχε μέγεθος ανάλογο με αυτό της Σελήνης και υπήρξε μόλις λίγα εκατομμύρια χρόνια μετά τον σχηματισμό του ηλιακού μας συστήματος, πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια.
Ο μετεωρίτης, γνωστός ως Northwest Africa (NWA) 12774, ζυγίζει περίπου 454 γραμμάρια και ανακαλύφθηκε το 2019. Οι επιστήμονες τον κατατάσσουν στους ανγρίτες (angrites), έναν εξαιρετικά σπάνιο τύπο μετεωριτών που συγκαταλέγονται στα αρχαιότερα ηφαιστειακά πετρώματα του ηλιακού συστήματος. Από τους περισσότερους από 80.000 μετεωρίτες που έχουν βρεθεί στη Γη, μόλις 68 είναι ανγρίτες.
Ένα διαφορετικό μονοπάτι πλανητικής εξέλιξης
Η χημική σύσταση των ανγριτών προβλημάτιζε ανέκαθεν την επιστημονική κοινότητα, καθώς, σε αντίθεση με τη Γη, τον Άρη και άλλους βραχώδεις κόσμους, περιέχουν ελάχιστο πυρίτιο (το βασικό συστατικό της άμμου). Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες υπέθεταν μέχρι σήμερα ότι προέρχονταν από μικρούς αστεροειδείς.
Ωστόσο, αναλύοντας τον NWA 12774, ο γεωεπιστήμονας Aaron Bell και η ομάδα του στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Boulder, εντόπισαν κρυστάλλους του ορυκτού κλινοπυρόξενος, οι οποίοι ήταν εξαιρετικά πλούσιοι σε αλουμίνιο. Αυτό αποτελεί ξεκάθαρη ένδειξη ότι το πέτρωμα σχηματίστηκε υπό συνθήκες τρομερής πίεσης.
Πλανήτης με μέγεθος Σελήνης
Η ερευνητική ομάδα ανακάλυψε ότι για να δημιουργηθεί αυτό το ορυκτό απαιτήθηκε πίεση τουλάχιστον 17,5 kilobars – ένταση πάνω από 17 φορές μεγαλύτερη από την πίεση στον πάτο της Τάφρου των Μαριανών (το βαθύτερο σημείο της Γης). Τέτοιες ακραίες συνθήκες είναι αδύνατον να αναπτυχθούν στο εσωτερικό ενός μικρού αστεροειδούς.
Επιπλέον, τα χαρακτηριστικά των κρυστάλλων (όπως οι κοφτερές ακμές τους) μαρτυρούν ότι σχηματίστηκαν σε σχετικά μικρό βάθος και όχι στα βάθη του πυρήνα. Για να παραχθεί, λοιπόν, τόσο υψηλή πίεση κοντά στην επιφάνεια, το αρχικό ουράνιο σώμα έπρεπε να είναι τεράστιο: ένας «χαμένος κόσμος» με ακτίνα που ξεπερνούσε τα 1.800 χιλιόμετρα, πλησιάζοντας το μέγεθος του Άρη.
«Είναι απίστευτο να σκέφτεσαι ότι κάποτε υπήρχε ένας κόσμος τόσο μεγάλος», δήλωσε ο Bell. «Το γνωρίζουμε μόνο επειδή μερικά κομμάτια του έτυχε να προσγειωθούν στη Γη».
Τι απέγινε αυτός ο πρωτοπλανήτης;
Η μοίρα αυτού του αρχαίου κόσμου παραμένει άγνωστη. Οι ερευνητές εικάζουν ότι πιθανότατα καταστράφηκε κατά τη διάρκεια των βίαιων συγκρούσεων που αναδιαμόρφωναν διαρκώς το πρώιμο ηλιακό σύστημα. Τα θραύσματά του είτε σκορπίστηκαν στο διάστημα είτε ενσωματώθηκαν αργότερα σε άλλους βραχώδεις πλανήτες, συμπεριλαμβανομένης της Γης.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Earth and Planetary Science Letters, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρχουν κι άλλες αποδείξεις για παρόμοιους χαμένους πρωτοπλανήτες, κλεισμένες σε συρτάρια εργαστηρίων, που δεν έχουν ακόμα μελετηθεί διεξοδικά.
