Ερευνητές της ομάδας Ultracold Quantum Gases του ICFO, με επικεφαλής την καθηγήτρια ICREA Leticia Tarruell, χρησιμοποίησαν το μικροσκόπιο κβαντικού αερίου τους για να απεικονίσουν το στρόντιο-87.
Το φερμιόνιο αυτό διαθέτει 10 διαφορετικές καταστάσεις spin, οπότε οι εικόνες προκύπτουν πολύχρωμες και κάθε κατάσταση ξεχωρίζει. Η εργασία δημοσιεύθηκε στο Physical Review X και αποτελεί την πρώτη υλοποίηση μικροσκοπίου που ανιχνεύει μεμονωμένα άτομα με τόσες διαθέσιμες καταστάσεις spin σε μία λήψη.
Από το στρόντιο-84 στο στρόντιο-87
Το 2024 η ίδια ομάδα είχε φτιάξει μικροσκόπιο ικανό να απεικονίζει μεμονωμένα άτομα σε κβαντικά αέρια στροντίου για πρώτη φορά. Τότε είχε απεικονιστεί το στρόντιο-84, ένα μποζόνιο χωρίς spin. Οι Carlos Gas-Ferrer, Antonio Rubio-Abadal, Sandra Buob, Leonardo Bezzo και Jonatan Höschele χρησιμοποίησαν τώρα την ίδια διάταξη για το στρόντιο-87.
Πώς λειτουργεί η τεχνική
«Το βασικό συστατικό ήταν η κόκκινη στενή μετάβαση του στροντίου», εξηγεί ο Gas-Ferrer, πρώτος συγγραφέας της μελέτης. Μια δέσμη λέιζερ συντονισμένη στη σωστή συχνότητα διεγείρει μόνο τα άτομα μιας συγκεκριμένης κατάστασης spin. Αυτά εκπέμπουν φθορισμό που ανιχνεύεται από το μικροσκόπιο, ενώ οι υπόλοιπες καταστάσεις παραμένουν «σκοτεινές». Η μετάβαση είναι αρκετά ήπια ώστε να διακρίνεται το spin και αρκετά ισχυρή ώστε να παράγεται σήμα φθορισμού.
Τα άτομα κάθε επόμενης κατάστασης μεταφέρονται διαδοχικά στην προσπελάσιμη κατάσταση και φθορίζουν, δίνοντας νέα εικόνα με νέο χρώμα. Έτσι απεικονίζονται και οι 10 καταστάσεις σε ένα πείραμα, με αποτέλεσμα εικόνες που μοιάζουν με πολύχρωμο κομφετί.
Νέες δυνατότητες
Η δυνατότητα αυτή ανοίγει τον δρόμο για την κβαντική προσομοίωση υλικών, όπου τα φερμιονικά άτομα παίζουν τον ρόλο των ηλεκτρονίων και ένα οπτικό πλέγμα αντικαθιστά την κρυσταλλική δομή. Τέτοια συστήματα μελετούν το μοντέλο Hubbard, θεμέλιο για την κατανόηση των υπεραγωγών υψηλής κρίσιμης θερμοκρασίας. Το στρόντιο-87 επιτρέπει τη δημιουργία τεχνητών υλικών με τρεις ή περισσότερες καταστάσεις spin, χρήσιμων για εξωτικό κβαντικό μαγνητισμό και συμπεριφορά spin liquid. Η τεχνική υπόσχεται επίσης πολλά για τον κβαντικό υπολογισμό, όπου τα άτομα στροντίου εξετάζονται ως qudits.