Θα το καταλάβετε αν σας τσιμπήσει ένα μυρμήγκι σφαίρα (Bullet ant – Paraponera clavata), ένα είδος που πήρε το όνομά του από το γεγονός ότι ο πόνος από το δηλητήριο του μοιάζει με τον πόνο από πυροβολισμό με σφαίρα. Ορισμένα τσιμπήματα εντόμων είναι δυσάρεστα αλλά προσωρινά – όχι όμως αυτό.
Το μυρμήγκι σφαίρα είναι από τα μεγαλύτερα είδη μυρμηγκιών στον κόσμο, ενώ έχει και μία από τις μεγαλύτερες περιοχές αναζήτησης τροφής και είναι ιδιαίτερα χωροκτητικό.
Πώς μοιάζουν τα μυρμήγκια σφαίρες;
Πέρα από το αναπάντεχo μέγεθός τους, τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά των μυρμηγκιών σφαίρας είναι τα μεγάλα τους σαγόνια, ο τριχωτός θώρακας και το μεγάλο τσίμπημα.
Παρά το κλασικό σχήμα των μυρμηγκιών με έξι πόδια και τμηματοποιημένο σώμα, το τσίμπημά τους τούς δίνει την εμφάνιση σφήκας χωρίς φτερά. Το επιστημονικό τους όνομα, clavata, σημαίνει «σε σχήμα ρόπαλου» και αναφέρεται στο σχήμα του κεφαλιού του εντόμου.
Πόσο μεγάλα είναι τα μυρμήγκια σφαίρες;
Τα μυρμήγκια σφαίρες είναι από τα μεγαλύτερα είδη μυρμηγκιών στον κόσμο, φτάνοντας περίπου τα 2,5 εκατοστά σε μήκος και ζυγίζοντας 80-120 mg. Το τσίμπημά τους είναι μεγάλο σε σχέση με το σώμα τους, φτάνοντας μέχρι 3,5 χιλιοστά. Ασυνήθιστα, η βασίλισσα δεν είναι πολύ μεγαλύτερη από τα εργατικά μυρμήγκια της.
Τα μυρμήγκια σφαίρες δεν είναι επιθετικά, εκτός από όταν υπερασπίζονται τη φωλιά τους, αλλά φημίζονται για το πιο επώδυνο τσίμπημα από οποιοδήποτε έντομο.
Πόσο επώδυνο είναι το τσίμπημα τους;
Το είδος αυτό έχει λάβει την αμφιλεγόμενη τιμή 4+, την υψηλότερη βαθμολογία στον γνωστό Δείκτη Πόνου του εντομολόγου Τζάστιν Σμιτ. Ωστόσο, αντί για σφαίρα, ο Σμιτ παρομοίασε τον πόνο που προκαλεί το μυρμήγκι σφαίρα με το «να περπατάς πάνω σε καυτά κάρβουνα με ένα καρφί 7,5 εκατοστών καρφωμένο στην πτέρνα σου».
Το δηλητήριο, το οποίο μεταδίδεται μέσω ενός κεντριού που μοιάζει με σφήκα και όχι μέσω δαγκώματος, όπως τα περισσότερα κοινά μυρμήγκια στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, μπορεί να προκαλέσει παράλυση των μυών και παραισθήσεις μαζί με αυτόν τον τρομερό πόνο, με τα συμπτώματα να διαρκούν έως και 24 ώρες.
Πού ζούνε τα μυρμήγκια σφαίρες;
Τα μυρμήγκια σφαίρες εντοπίζονται κυρίως στα τροπικά δάση της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, συμπεριλαμβανομένου του Αμαζονίου, αλλά έχουν παρατηρηθεί και σε υψόμετρα έως 1.500 μέτρα.
Συνήθως φωλιάζουν στη βάση μεγάλων δέντρων, όπως το δέντρο του αφρικανικού φασολιού, σε αποικίες που αποτελούνται από 700-1000 έντομα. Τα μυρμήγκια σφαίρες είναι εξαιρετικά εδαφικά, αποτρέποντας τους εισβολείς με τα τσιμπήματά τους και επιτίθενται σε άλλες αποικίες.
Όταν τα μυρμήγκια σφαίρες χτίζουν φωλιές στη βάση των δέντρων, καθαρίζουν το έδαφος, κάτι που βοηθά στη φυσική διαδικασία αποσύνθεσης.
Τι τρώνε τα μυρμήγκια σφαίρες;
Τα μυρμήγκια σφαίρες τρέφονται κυρίως με νέκταρ και χυμούς φρούτων, αλλά κυνηγούν μικρά ασπόνδυλα, όπως έντομα και αράχνες, όταν είναι δυνατό, καθώς αυτά είναι πιο ενεργειακές τροφές.
Είναι επίσης γνωστό ότι τρέφονται από νεκρά ποντίκια, οπότε οι επιστήμονες υποθέτουν ότι η σαρκοφαγία αποτελεί μέρος της διατροφής τους. Τα σαγόνια τους είναι ένα πολύ αποτελεσματικό εργαλείο για το κυνήγι, καθώς και για τη μεταφορά σταγονιδίων υγρού τροφής.
Πώς αναζητούν τροφή τα μυρμήγκια σφαίρες;
Το είδος αυτό αναζητεί τροφή κυρίως στο δάσος και ταξιδεύουν κατά μέσο όρο 125 μέτρα σε κάθε ταξίδι αναζήτησης τροφής, πιο μακριά από άλλα είδη μυρμηγκιών. Τα μυρμήγκια σφαίρες αναζητούν τροφή κυρίως τη νύχτα, αφήνοντας συχνά μονοπάτια φερομόνης για να καθοδηγήσουν άλλα μυρμήγκια της αποικίας τους σε πηγές τροφής.
Πολλά πουλιά και θηλαστικά κυνηγούν τα μυρμήγκια σφαίρες, με το μεγάλο τους μέγεθος να τα καθιστά σημαντικό μέρος της τροφικής αλυσίδας. Τα τσιμπήματά τους είναι αποτρεπτικά για ορισμένα αρπακτικά – παρατηρήθηκε ένα βάτραχος να πεθαίνει από τσίμπημα μυρμηγκιού σφαίρας.
Πώς αναπαράγονται;
Τα αρσενικά και θηλυκά μυρμήγκια σφαίρες με φτερά ζευγαρώνουν, έπειτα από τη διαδικασία αυτήν το αρσενικό πεθαίνει και το θηλυκό ρίχνει τα φτερά του και γίνεται η ιδρυτής βασίλισσα μιας νέας αποικίας.
Θα γεννήσει μια σειρά αυγών, μεγαλώνοντάς τα αρχικά μόνη της, περιλαμβάνοντας το να αφήνει τη φωλιά για να αναζητήσει τροφή μόνη της.
Η βασίλισσα θα γεννήσει επίσης τα λεγόμενα «τροφικά αυγά», συνήθως αχρησιμοποίητα, για να χρησιμεύσουν ως τροφή για τους απόγονούς της. Μόλις η αποικία εγκαθιδρυθεί, θα αφήσει τη φροντίδα των επόμενων απογόνων στα άτεκνα μυρμήγκια εργάτες. Η μέση διάρκεια ζωής ενός μυρμηγκιού εργάτη σφαίρας είναι 1-2 χρόνια, ενώ μια βασίλισσα μπορεί να ζήσει πάνω από 5 χρόνια.
