Μια διεθνής ομάδα αστρονόμων αποκάλυψε ότι η δραστηριότητα ενός κβάζαρ μπορεί να επηρεάζει περιοχές πολύ πέρα από τα όρια του γαλαξία που το φιλοξενεί. Η μελέτη του κβάζαρ H1821+643 έδειξε ότι οι ισχυροί άνεμοι που δημιουργούνται από την υπερμεγέθη μαύρη τρύπα στο κέντρο του μπορούν να μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας σε αποστάσεις εκατοντάδων χιλιάδων ετών φωτός.
Ένας γαλαξιακός κινητήρας ακραίας ενέργειας
Το κβάζαρ H1821+643 βρίσκεται περίπου 3,4 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη, προς την κατεύθυνση του αστερισμού του Δράκοντα. Όπως όλα τα κβάζαρ, τροφοδοτείται από μια εξαιρετικά ενεργή υπερμεγέθη μαύρη τρύπα που καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ύλης.
Κατά τη διαδικασία αυτή, η μαύρη τρύπα δεν απορροφά μόνο υλικό, αλλά εκτοξεύει επίσης ισχυρούς ανέμους θερμού αερίου. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι αυτές οι εκροές περιορίζονταν κυρίως μέσα στον γαλαξία. Τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η επίδρασή τους είναι πολύ μεγαλύτερη.
Άνεμοι που φτάνουν πέρα από τον γαλαξία
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο ακτίνων Χ XRISM για να μελετήσουν το θερμό αέριο γύρω από το κβάζαρ. Αναλύοντας την κίνηση ιονισμένου σιδήρου, κατάφεραν να χαρτογραφήσουν τη ροή του αερίου και να υπολογίσουν την έκταση της επίδρασης της μαύρης τρύπας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το θερμό αέριο εκτείνεται σε αποστάσεις περίπου 300.000 ετών φωτός από το κέντρο του συστήματος, δηλαδή περίπου τρεις φορές το πλάτος του Γαλαξία μας.
Η ενέργεια που μεταφέρεται μέσω αυτών των ανέμων αντιστοιχεί σε ισχύ αρκετών δισεκατομμυρίων εκρήξεων σουπερνόβα, δημιουργώντας ισχυρά κύματα κρούσης που επηρεάζουν το περιβάλλον ενός ολόκληρου γαλαξιακού σμήνους.
Ο ρόλος των κβάζαρ στην εξέλιξη των γαλαξιών
Τα κβάζαρ αποτελούν μερικά από τα πιο φωτεινά αντικείμενα στο σύμπαν και συνδέονται με περιόδους έντονης δραστηριότητας των υπερμεγέθων μαύρων τρυπών. Η επίδρασή τους μπορεί να καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι γαλαξίες, επηρεάζοντας τον σχηματισμό νέων άστρων και τη διανομή του αερίου.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι πολλοί μεγάλοι γαλαξίες πέρασαν κάποτε από μια φάση παρόμοια με αυτή των κβάζαρ. Ακόμη και ο γαλαξίας μας ίσως είχε μια πιο ενεργή περίοδο στο παρελθόν, όταν η μαύρη τρύπα στο κέντρο του, ο Τοξότης Α*, παρουσίαζε πολύ μεγαλύτερη δραστηριότητα.
Η νέα ανακάλυψη δείχνει ότι οι μαύρες τρύπες δεν είναι μόνο κοσμικοί καταβροχθιστές ύλης, αλλά και ισχυροί παράγοντες που διαμορφώνουν το περιβάλλον τους σε τεράστιες κλίμακες. Οι μελλοντικές παρατηρήσεις σε διαφορετικά μήκη κύματος αναμένεται να αποκαλύψουν περισσότερα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα κοσμικά τέρατα επηρεάζουν την εξέλιξη του σύμπαντος.
