Ο μικρός παγωμένος δορυφόρος του Κρόνου, Εγκέλαδος, έχει εδώ και χρόνια κεντρίσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων στην αναζήτηση εξωγήινης ζωής. Από ρωγμές στον νότιο πόλο του εκτοξεύονται πίδακες νερού, πάγου και οργανικών μορίων, πιθανώς από έναν υπόγειο ωκεανό – γεγονός που έχει θεωρηθεί ως πιθανό σημάδι κατοικησιμότητας.
Ωστόσο, νέα μελέτη που παρουσιάστηκε σε συνέδριο πλανητικής επιστήμης στη Φινλανδία αμφισβητεί αυτή την υπόθεση. Οι επιστήμονες έδειξαν ότι πολλά από τα οργανικά μόρια που εντοπίστηκαν στους πίδακες του Εγκέλαδου θα μπορούσαν να σχηματίζονται στην επιφάνεια του δορυφόρου, μέσω χημικών αντιδράσεων που προκαλούνται από την ραδιενεργή ακτινοβολία του Κρόνου.
«Αν και αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα ο υπόγειος ωκεανός του Εγκέλαδου να είναι κατοικήσιμος, σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε πιο προσεκτικοί στο να κάνουμε τέτοιον ισχυρισμό απλώς λόγω της σύνθεσης των πιδάκων», δήλωσε η Grace Richards του Ιταλικού Εθνικού Ινστιτούτου Αστροφυσικής.
Πειράματα σε εργαστηριακές συνθήκες «Εγκέλαδου»
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ειδική παγοθήκη για να αναπαραστήσουν το περιβάλλον του Εγκέλαδου. Πάγωσαν μίγματα νερού, διοξειδίου του άνθρακα, μεθανίου και αμμωνίας στους –253°C και τα βομβάρδισαν με φορτισμένα ιόντα, παρόμοια με εκείνα που παγιδεύονται στο μαγνητικό πεδίο του Κρόνου.
Χρησιμοποιώντας υπέρυθρη φασματοσκοπία, κατέγραψαν πώς η ακτινοβολία μετατρέπει τα αρχικά συστατικά σε νέα μόρια. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: παρατηρήθηκαν μόρια όπως μονοξείδιο του άνθρακα, κυανιούχα, αμμώνιο, αλλά και πιο σύνθετα όπως καρβαμικό οξύ, αιθανόλη, μεθανόλη, φορμαμίδιο και άλλα προκαταρκτικά αμινοξέα.
Είναι όλα αυτά προϊόντα της επιφάνειας και όχι του ωκεανού;
«Πολλά από αυτά τα προϊόντα δεν έχουν εντοπιστεί ακόμα στην επιφάνεια του Εγκέλαδου, αλλά κάποια έχουν ανιχνευθεί στους πίδακες», εξηγούν οι επιστήμονες. Το ερώτημα πλέον είναι αν αυτά τα μόρια προέρχονται από τον υπόγειο ωκεανό ή δημιουργούνται από την ακτινοβολία στην επιφάνεια.
Η μελέτη σημειώνει ότι ο χρόνος που χρειάζεται για να σχηματιστούν αυτά τα μόρια με ακτινοβολία είναι συγκρίσιμος με τον χρόνο που ο πάγος μένει εκτεθειμένος στην επιφάνεια ή στους πίδακες – κάτι που δυσκολεύει τον διαχωρισμό της προέλευσης των οργανικών ενώσεων.
Αστροφυσικοί: επιφυλακτικοί αλλά ενθουσιασμένοι
Από τη μία πλευρά, τα ευρήματα μειώνουν την πιθανότητα οι πίδακες του Εγκέλαδου να προέρχονται απευθείας από έναν ωκεανό φιλικό προς τη ζωή. Από την άλλη, αποδεικνύουν ότι σύνθετη και πιθανώς προβιοτική χημεία μπορεί να υπάρξει και σε ακραία, ραδιενεργά περιβάλλοντα – κάτι που ανοίγει νέους ορίζοντες για την αναζήτηση ζωής στο ηλιακό σύστημα.
Το παρελθόν και το μέλλον των αποστολών στον Εγκέλαδο
Η αποστολή Cassini της NASA, που τελείωσε το 2017, ήταν η μόνη που προσέγγισε άμεσα τους πίδακες του Εγκέλαδου, αν και τα όργανα της δεν ήταν σχεδιασμένα να διαχωρίσουν μόρια από την επιφάνεια και από τον ωκεανό.
Νέες αποστολές βρίσκονται υπό σχεδιασμό:
- Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος εξετάζει μια αποστολή για την προσγείωση στον Εγκέλαδο και συλλογή υλικού από τους πίδακες (Voyage 2050).
- Η NASA έχει μελετήσει μια αποστολή τύπου «Orbilander», που θα περιφέρεται γύρω από τον δορυφόρο και θα αναλύει τους πίδακες από κοντά.
- Η Κίνα εξετάζει ένα πολύπλοκο σχέδιο με τροχιακό σκάφος, προσεδάφιση και γεώτρηση στο υπέδαφος για αναζήτηση βιοσημάτων.
Η έρευνα δημοσιεύεται στην έκδοση 15 Οκτωβρίου του περιοδικού Planetary & Space Science.
