Στον αστερισμό του Κύκνου, περίπου 1.000 έτη φωτός από τη Γη, ένα άστρο περνά την τελική φάση της ζωής του. Παρ’ όλα αυτά, δεν σβήνει ήσυχα. Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble της NASA κατέγραψε με εντυπωσιακή λεπτομέρεια το τελευταίο αυτό κοσμικό «θέαμα».
Το Νεφέλωμα του Αυγού και η ιδιαίτερη δομή του
Το λεγόμενο Νεφέλωμα του Αυγού πήρε το όνομά του από τη μορφή του: το άστρο λειτουργεί σαν «κρόκος», ενώ γύρω του εκτείνονται σύννεφα αερίων και σκόνης σαν «ασπράδι». Το σύστημα είναι εξαιρετικά δυναμικό, με δύο ισχυρές δέσμες φωτός που διαπερνούν διαδοχικά τόξα ύλης. Σε αντίθεση με πολλά νεφελώματα που λάμπουν λόγω ιονισμένων αερίων, εδώ το φως προέρχεται κυρίως από το ίδιο το ετοιμοθάνατο άστρο, το οποίο διαφεύγει μέσα από κενά στο περίβλημα σκόνης.
Ένα «προπλανητικό» νεφέλωμα με επιστημονική αξία
Το Νεφέλωμα του Αυγού αποτελεί προπλανητικό νεφέλωμα – ένα πρώιμο στάδιο πριν από το πλανητικό νεφέλωμα, δηλαδή το φωτεινό περίβλημα αερίου και σκόνης που αποβάλλει ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο όταν πεθαίνει.
Σύμφωνα με τη NASA, θεωρείται «το πρώτο, νεότερο και πλησιέστερο προπλανητικό νεφέλωμα που έχει ανακαλυφθεί». Παρότι τα πλανητικά νεφελώματα δεν σχετίζονται άμεσα με πλανήτες, παρέχουν τα υλικά από τα οποία μπορούν να δημιουργηθούν μελλοντικά αστρικά συστήματα με πλανήτες.
Παρατήρηση μιας σπάνιας μεταβατικής φάσης
Η προπλανητική φάση διαρκεί μόνο λίγες χιλιάδες χρόνια – εξαιρετικά μικρό διάστημα σε κοσμική κλίμακα. Έτσι, το συγκεκριμένο νεφέλωμα δίνει στους επιστήμονες τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο τη διαδικασία εκτόξευσης της ύλης. Σταδιακά ο πυρήνας του άστρου θα θερμανθεί περισσότερο, θα ιονίσει το γύρω αέριο και το νεφέλωμα θα αρχίσει να λάμπει από μόνο του, σηματοδοτώντας το επόμενο στάδιο εξέλιξης.
Οι πρώτες παρατηρήσεις δείχνουν έντονα συμμετρικά μοτίβα στη δομή του. Η τάξη αυτή υποδηλώνει ότι δεν προήλθαν από βίαιη έκρηξη υπερκαινοφανούς. Πιθανότερα σχετίζονται με «μια συντονισμένη σειρά ελάχιστα κατανοητών εκτοξεύσεων υλικού στον πυρήνα πλούσιο σε άνθρακα του ετοιμοθάνατου άστρου», κάτι που εξακολουθεί να μελετάται.
Νέα στοιχεία για τον κύκλο ζωής των άστρων
Ο συνδυασμός παλαιότερων και πρόσφατων παρατηρήσεων του Hubble έχει δημιουργήσει το πιο λεπτομερές πορτρέτο μέχρι σήμερα της πολυστρωματικής δομής του νεφελώματος. Τα δεδομένα αυτά βοηθούν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς τα άστρα στο τέλος της ζωής τους διαμορφώνουν την ύλη που αργότερα θα συμβάλει στη δημιουργία νέων άστρων και πιθανών πλανητικών συστημάτων.
