Μια μικρή ομάδα ερευνητών, υπό την καθοδήγηση του Sihao Cheng, του Martin A. και της Helen Chooljian, μέλη του Institute for Advanced Study’s School of Natural Sciences, ανακάλυψε ένα εξαιρετικό αντικείμενο trans-Neptunian (TNO), το 2017 OF201, στα όρια του ηλιακού μας συστήματος.
Το νέο αντικείμενο και η σημασία του για το ηλιακό σύστημα
Το TNO αυτό είναι πιθανώς αρκετά μεγάλο ώστε να καταταχθεί στην κατηγορία των νάνων πλανητών, όπως και ο πολύ πιο γνωστός Πλούτωνας. Το αντικείμενο αυτό είναι ένα από τα πιο απομακρυσμένα ορατά σώματα στο ηλιακό μας σύστημα και, υποδηλώνει ότι η κενή περιοχή που θεωρούσαμε ότι υπάρχει πέρα από τον Ποσειδώνα στον δίσκο του Κάιπερ δεν είναι στην πραγματικότητα κενή.
Η ανακάλυψη έγινε από τον Cheng μαζί με τους συναδέλφους του Jiaxuan Li και Eritas Yang από το Πανεπιστήμιο Princeton, χρησιμοποιώντας προηγμένες υπολογιστικές μεθόδους για να εντοπίσουν το χαρακτηριστικό μοτίβο τροχιάς του αντικειμένου στον ουρανό.
Η επίσημη ανακοίνωση από το International Astronomical Union’s Minor Planet Center πραγματοποιήθηκε στις 21 Μαΐου 2025 και η εργασία κοινοποιήθηκε σε arXiv pre-print.
Τι είναι τα trans-Neptunian αντικείμενα και γιατί το 2017 OF201 ξεχωρίζει
Τα trans-Neptunian objects είναι μικροί πλανήτες που περιφέρονται γύρω από τον ήλιο σε μέση απόσταση μεγαλύτερη από την τροχιά του Ποσειδώνα. Το νέο TNO ξεχωρίζει για δύο λόγους: την ακραία τροχιά του και το μεγάλο μέγεθός του.
«Το απήλιον του αντικειμένου – το πιο απομακρυσμένο σημείο της τροχιάς από τον ήλιο – είναι πάνω από 1600 φορές η τροχιά της Γης», εξηγεί ο Cheng. «Παράλληλα, το περίηλιον – το κοντινότερο σημείο στην τροχιά προς τον ήλιο – είναι 44,5 φορές η τροχιά της Γης, παρόμοιο με αυτό του Πλούτωνα».
Η ακραία αυτή τροχιά, που απαιτεί περίπου 25.000 χρόνια για να ολοκληρωθεί, υποδηλώνει μια πολύπλοκη ιστορία βαρυτικών αλληλεπιδράσεων. Όπως αναφέρει ο Yang, «πρέπει να έχει περάσει κοντινές συναντήσεις με έναν γιγάντιο πλανήτη, που το εκτίναξαν σε μια ευρεία τροχιά».
Επιπλέον, ο Cheng προσθέτει ότι «πιθανόν να υπήρξαν πολλά βήματα στη μετανάστευσή του. Μπορεί αρχικά να εκτοπίστηκε στο Νέφος του Όορτ, την πιο απομακρυσμένη περιοχή του ηλιακού μας συστήματος όπου ζουν πολλοί κομήτες και μετά να επέστρεψε».
Πρόκληση για την υπόθεση του πλανήτη Χ
Πολλά ακραία TNO εμφανίζουν τροχιές που συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις, αλλά το 2017 OF201 αποκλίνει από αυτό το μοτίβο, όπως αναφέρει ο Li. Αυτή η συσχέτιση έχει ερμηνευθεί ως έμμεση ένδειξη της ύπαρξης ενός ακόμα πλανήτη στο ηλιακό σύστημα, γνωστού ως Πλανήτης Χ ή Πλανήτης Εννιά, ο οποίος θα μπορούσε βαρυτικά να «καθοδηγεί» αυτά τα αντικείμενα στις παρατηρούμενες τροχιές τους. Η ύπαρξη του 2017 OF201 ως εξαίρεση στην ομαδοποίηση αυτή θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση αυτήν την υπόθεση.
Μέγεθος και μελλοντικές παρατηρήσεις
Η ομάδα εκτιμά ότι η διάμετρος του 2017 OF201 είναι περίπου 700 χιλιόμετρα, γεγονός που το καθιστά το δεύτερο μεγαλύτερο γνωστό αντικείμενο σε τόσο ευρεία τροχιά.
Η διάμετρος του Πλούτωνα, προς σύγκριση, είναι 2.377 χιλιόμετρα. Απαιτούνται περαιτέρω παρατηρήσεις, πιθανώς με χρήση ραδιοτηλεσκοπίων, για να προσδιοριστεί με ακρίβεια το μέγεθος του αντικειμένου.
Η ανακάλυψη έγινε στο πλαίσιο μιας συνεχιζόμενης ερευνητικής προσπάθειας να εντοπιστούν TNOs και πιθανοί νέοι πλανήτες στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα. Το αντικείμενο εντοπίστηκε μέσα από την ανάλυση φωτεινών σημείων σε βάση δεδομένων αστρονομικών εικόνων από τα τηλεσκόπια Victor M. Blanco και Canada France Hawaii (CFHT), προσπαθώντας να συσχετίσουν ομάδες τέτοιων σημείων που φαίνεται να κινούνται στον ουρανό με τον τρόπο που θα κινείτο ένα μεμονωμένο TNO
Η σημασία της ανακάλυψης για την κατανόηση του ηλιακού συστήματος
Η ανακάλυψη έχει σημαντικές επιπτώσεις για την κατανόηση της εξωτερικής περιοχής του ηλιακού μας συστήματος. Η περιοχή πέρα από τον δίσκο του Κάιπερ, όπου βρίσκεται το αντικείμενο, θεωρούνταν μέχρι πρότινος σχεδόν κενή, αλλά η νέα ανακάλυψη υποδηλώνει ότι δεν είναι έτσι.
Ο Cheng αναφέρει:
«Το 2017 OF201 περνάει μόνο το 1% του χρόνου της τροχιάς του αρκετά κοντά μας ώστε να είναι ανιχνεύσιμο. Η παρουσία αυτού του ενός αντικειμένου υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρχουν άλλα εκατό περίπου με παρόμοια τροχιά και μέγεθος – απλώς είναι πολύ μακριά για να τα ανιχνεύσουμε τώρα».
«Παρόλο που η πρόοδος στα τηλεσκόπια μας έχει επιτρέψει να εξερευνήσουμε μακρινά σημεία του σύμπαντος, υπάρχει ακόμα πολλή ανακάλυψη που πρέπει να γίνει σχετικά με το ίδιο μας το ηλιακό σύστημα».
Η δύναμη της ανοικτής επιστήμης
Η ανίχνευση αυτή δείχνει και τη δύναμη της ανοικτής επιστήμης. Όλα τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν είναι αρχειακά και διαθέσιμα σε όλους, όχι μόνο σε επαγγελματίες αστρονόμους, όπως εξηγεί ο Li.
«Αυτό σημαίνει ότι οι πρωτοποριακές ανακαλύψεις δεν περιορίζονται σε όσους έχουν πρόσβαση στα μεγαλύτερα τηλεσκόπια του κόσμου. Κάθε ερευνητής, φοιτητής ή και πολίτης επιστήμονας με τα κατάλληλα εργαλεία και γνώσεις θα μπορούσε να έχει κάνει αυτή την ανακάλυψη, αναδεικνύοντας την αξία του διαμοιρασμού επιστημονικών πόρων».
Επίσημη ανακοίνωση από το International Astronomical Union’s Minor Planet Center: www.minorplanetcenter.net/mpec/K25/K25K47.html