Μια ισχυρή και μυστηριώδης έκρηξη ραδιοκυμάτων που οι αστρονόμοι πίστεψαν ότι ήταν ένα fast radio burst (FRB) πέρα από τα όρια του Γαλαξία μας, αποδείχθηκε τελικά ότι ήταν εκπομπή από έναν εδώ και δεκαετίες ανενεργό δορυφόρο της NASA, τον Relay 2.
Το φαινόμενο, όπως αναφέρει ο Robert Lea, που πλέον θεωρείται ένα «ψευδο-FRB», ανιχνεύθηκε αρχικά από το αυστραλιανό ραδιοτηλεσκόπιο Australian Square Kilometer Array Pathfinder (ASKAP) τον Ιούνιο του 2024, κατά τη διάρκεια παρατήρησης του νότιου ουρανού. Ξεχώρισε επειδή διήρκεσε λιγότερο από 30 νανοδευτερόλεπτα, πολύ μικρότερη διάρκεια από τις περισσότερες γνωστές FRBs, και ήταν τόσο ισχυρή ώστε κάλυψε όλα τα υπόλοιπα σήματα από τον ουρανό.
«Ήταν μια τυχαία ανακάλυψη ενώ ψάχναμε για FRBs, τα οποία προέρχονται από μακρινούς γαλαξίες», δήλωσε ο αστροφυσικός Adam Deller από το Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Swinburne στο Space.com. «Παρόλο που τα γνωρίζουμε σχεδόν εδώ και 20 χρόνια, δεν ξέρουμε ακόμα τι τα δημιουργεί, αλλά οι πιο πιθανοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν ένα “magnetar“, δηλαδή ένα εξαιρετικά μαγνητισμένο άστρο νετρονίων».
Η ιστορία του δορυφόρου Relay 2
Ο δορυφόρος Relay 2 εκτοξεύθηκε το 1964 στο πλαίσιο του προγράμματος Relay της NASA. Τοποθετημένος σε μεσαία γήινη τροχιά, λειτούργησε μέχρι το 1965, αλλά μέχρι το 1967 είχαν καταρρεύσει όλα του τα συστήματα.
«Αποτελεί κομμάτι της ιστορίας του διαστήματος, όντας ένας από τους πρώτους δορυφόρους επικοινωνίας. Δεν υπάρχουν πολλοί τόσο παλιοί δορυφόροι ακόμα εκεί έξω», είπε ο Clancy W. James από το Ινστιτούτο Ραδιοαστρονομίας του Πανεπιστημίου Curtin. «Αλλά είμαστε σίγουροι ότι δεν ήταν εκπομπή από τον δορυφόρο. Κανένα από τα συστήματά του δεν θα μπορούσε να παράγει αυτό το σήμα νανοδευτερολέπτων».
Ο James εξήγησε ότι τη στιγμή του συμβάντος, ο Relay 2 βρισκόταν περίπου 4.500 χιλιόμετρα από τη Γη. Ενώ αυτή η απόσταση φαίνεται μεγάλη, τα FRBs συνήθως προέρχονται από αποστάσεις έως και 9,1 δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Ακόμα και η πιο κοντινή γνωστή πηγή FRB βρίσκεται 30.000 έτη φωτός μακριά.
«Οπότε, παρόλο που φαινόταν εξαιρετικά λαμπρό στο τηλεσκόπιό μας, ήταν απλώς επειδή ήταν πολύ πιο κοντά απ’ ό,τι τα αστρονομικά σήματα που περιμέναμε», συνέχισε. «Ήταν δύσκολο να το απεικονίσουμε – φαινόταν θολό. Αυτό σήμαινε ότι ήταν κοντά στο τηλεσκόπιο. Άρα, όχι αστρονομικό αντικείμενο. Τι κρίμα».
Ένα νέο εργαλείο για την παρακολούθηση δορυφόρων
«Πρέπει να προσέχουμε ώστε να μην μπερδέψουμε τέτοια σήματα με πιθανούς αστρονομικούς στόχους κοντά στο ηλιακό μας σύστημα», είπε ο Glowacki. «Μπορεί να υπάρχουν και άλλα σήματα δορυφόρων που να είναι δυσκολότερα να διακριθούν».
Για τον James, το βασικό ερώτημα είναι πώς αυτή η έρευνα μπορεί να βοηθήσει στη χρήση ραδιοτηλεσκοπίων για την παρακολούθηση δορυφόρων και ειδικά στην ανίχνευση ESD.
«Η ESD είναι τεράστιο πρόβλημα για τους δορυφόρους και μπορεί να προκαλέσει κάθε είδους ζημιά», είπε. «Το πρόβλημα είναι ότι είναι δύσκολο να εντοπιστεί. Συνήθως είναι απλώς “ύποπτη αιτία”, γιατί δεν μπορείς απλά να πας και να ελέγξεις τι έγινε. Αν μπορούμε να την ανιχνεύουμε από το έδαφος, θα είναι εξαιρετικό!»
Ο Deller συμφωνεί και προσθέτει ότι υπάρχουν ακόμα πολλά να μάθουμε από το φαινόμενο.
«Όλοι παραξενεύονται ακόμα που ήταν δυνατόν να παραχθεί ένα τόσο σύντομο παλμικό σήμα», κατέληξε. «Ελπίζω να το ξαναδούμε στο μέλλον και να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε ένα μοντέλο. Ίσως βοηθήσει να αποφύγουμε ζημιές σε δορυφόρους».
Η μελέτη της ομάδας έχει δημοσιευτεί στην επιστημονική πλατφόρμα arXiv.